Ertesi Gün Hapı Nedir? Ertesi Gün Hapı Ne Kullanılır, Yan Etkileri Nelerdir?
-
Ertesi Gün Hapı Nedir?
-
Ertesi Gün Hapı Hangi Durumlarda Kullanılır?
-
Ertesi Gün Hapı Ne İşe Yarar?
-
Ertesi Gün Hapı Nasıl Koruma Sağlar?
-
Ertesi Gün Hapı Nasıl Kullanılır?
-
Ertesi Gün Hapının Etkinliğini Azaltan Faktörler
-
Ertesi Gün Hapı Yan Etkileri
-
Ertesi Gün Hapı Yan Etkilerinde Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
-
Ertesi Gün Hapı Kimler İçin Uygun Değildir?
-
Ertesi Gün Hapı Zararları
-
Ertesi Gün Hapı Kaç Gün Korur?
-
Ertesi Gün Hapı Ne Zaman İçilir?
-
Ertesi Gün Hapı Ne Kadar Etkili?
-
Ertesi Gün Hapı Kanama Yapar Mı?
-
Emziren Anneler Ertesi Gün Hapı Kullanabilir Mi?
Ertesi gün hapı, doğum kontrolünün olmadığı, korunmasız cinsel ilişkiler sonrası kullanılan bir ilaç grubudur. Mümkün olan en kısa sürede aldığınızda, etkili bir doğum kontrol yöntemidir.
Ertesi Gün Hapı Nedir?
Ertesi gün hapı, acil bir kontrasepsiyon (doğum kontrol) yönetimidir. Korunmasız cinsel ilişki sonrası, cinsel birliktelik esnasında cinsel korunma yöntemlerinin işe yaramaması (cinsel ilişki esnasında kondomun çıkması veya yırtılması, doğum kontrol hapı alınmaması, spiralin kayması vb.) gibi nedenlerle başvurulan tek kullanımlık ilaçlardır. Etken maddeleri ulipristal asetat, levonorgestel olan ilaçları hekiminize ve eczacınıza danışarak uygun doz ve miktarda almalısınız. Doğum kontrol hapı nedir sorusunun cevaplarından biri; istenmeyen gebeliği ertesi gün hapından farklı olarak ilişki öncesinden başlayarak düzenli ve günlük kullanım ile önlemesidir.
Ertesi Gün Hapı Hangi Durumlarda Kullanılır?
Ertesi gün hapı, korunmasız cinsel ilişki sonrasında veya kullanılan doğum kontrol yönteminin başarısız olduğu durumlarda gebeliği önlemek amacıyla başvurulan bir acil doğum kontrol yöntemidir. Düzenli bir doğum kontrol yöntemi değildir ve sadece acil durumlarda tercih edilmelidir.
- Korunmasız Cinsel İlişki: İlişki sırasında hiçbir doğum kontrol yönteminin kullanılmadığı anlar.
- Kondom Yırtılması veya Kayması: Cinsel ilişki esnasında kondomun hasar görmesi, yırtılması veya çıkması.
- Düzenli Doğrum Kontrol Hapının Unutulması: Üst üste birden fazla gün doğum kontrol hapının içilmesinin unutulması ve bu süreçte ilişkiye girilmesi.
- Geri Çekme Yönteminin Başarısız Olması: İlişki sırasında boşalmanın tamamen veya kısmen vajina içinde veya genital bölgeye yakın gerçekleşmesi.
- Diğer Yöntem Riskleri: Takvim yönteminde yumurtlama gününün yanlış hesaplanması veya diyafram/spiral gibi araçların yerinden kayması.
İlişkiden sonra ne kadar erken alınırsa koruyuculuğu o kadar yüksektir. İlk 24 saat içinde alındığında etkisi en üst düzeydedir. Hapın türüne göre ilişkiden sonraki 72 ila 120 saat (3-5 gün) içinde kullanılabilir. Var olan veya rahim duvarına tutunmuş bir gebeliği sonlandırmaz; yalnızca yumurtlamayı erteleyerek veya döllemeyi engelleyerek gebeliğin oluşmasını önler. Ancak ertesi gün hapı gebeliği kesin önleyen bir korunma yöntemi olmadığından, hamilelik belirtileri hakkında bilgi edinerek süreci takip etmeniz önem taşımaktadır.
Ertesi Gün Hapı Ne İşe Yarar?
Ertesi gün hapı, genellikle korunmasız cinsel ilişkiler sonrası veya başka nedenlerden dolayı plansız gebeliğin önüne geçmek için kullanılan tek kullanımlık ilaçlardır. Acil korunma yöntemleri arasında en sık tercih edilen yöntemdir ve plansız gebeliğin önüne geçer. Ertesi gün hapı, vücudun doğal hormonal dengesine yüksek dozda hormon veya hormon engelleyici maddeler vererek gebelik sürecinin başlamasını engeller.
Yumurtlamayı Ertelemek veya Durdurmak
Kadın üreme döngüsünde yumurtanın yumurtalıktan salınmasını sağlayan LH (Lüteinleştirici Hormon) seviyesi aniden yükselir. Ertesi gün hapı, bu LH artışını ve dolayısıyla yumurtlamayı birkaç gün geciktirir. Bu süre zarfında kadın vücuduna giren sperm hücreleri canlılığını kaybeder ve yumurta ile sperm karşılaşamaz.
Döllenmeyi Engellemek
Eğer yumurtlama henüz gerçekleşmiş ancak sperm henüz yumurtaya ulaşmamışsa, ilacın içeriğindeki yüksek hormon seviyesi servikal mukusu (rahim ağzı sıvısını) koyulaştırır. Bu durum spermlerin hareket kabiliyetini kısıtlar ve yumurtaya ulaşıp dölleme ihtimalini düşürür.
Rahim İçi Dokuyu Değiştirmek
Olası bir döllenme gerçekleşse bile, ilacın etkisiyle rahim iç zarı (endometriyum) yapısında değişiklikler meydana gelir. Bu değişiklikler, döllenmiş yumurtanın rahim duvarına tutunmasını (implantasyon) zorlaştırır.
Ertesi Gün Hapı Nasıl Koruma Sağlar?
Ertesi gün hapı, yumurtlamayı (ovülasyonu) geciktirerek veya engelleyerek gebelik oluşma ihtimalini azaltır. Basitçe mekanizma şöyle:
- Cinsel ilişki sonrası sperm kadın üreme kanalında birkaç gün canlı kalabilir.
- Eğer yumurtlama henüz gerçekleşmediyse, ertesi gün hapındaki etken madde yumurtlamanın gerçekleşmesini geciktirebilir.
- Böylece sperm ile döllenebilecek bir yumurta bulunma ihtimali azalır ve gebelik riski düşer.
Ertesi Gün Hapı Nasıl Kullanılır?
Doğum kontrol yöntemlerinin uygulanmadığı durumlarda, korunmasız cinsel birlikteliklerde gebelik ihtimalinin oluştuğu durumlarda kullanılan ertesi gün hapı, etkili bir acil doğum kontrol yöntemidir.
Ertesi gün haplarının 24 saat içerisinde alınması gerekir. Bu süre uzadığında başarı ilacın başarı oranı düşer (bu süre 72 saate kadar uzadığında). Ertesi gün haplarını hekiminizin ve eczacınızın kontrolünde, gereken doz ve miktarda kullanmalısınız.
Kullanılan ilaçlar ülkeden ülkeye değişebilmektedir ancak Türkiye'de en yaygın kullanılan ertesi gün hapı, ulipristal asetat içeren haplardır. Her ilacın etken maddesi farklıdır ve etki mekanizması da ona göre şekillenir. Ayrıca bazı ilaçları tek doz halinde almanız önerilirken bazı ilaçları iki doz şeklinde almanız gerekebilir.
Ertesi Gün Hapının Etkinliğini Azaltan Faktörler
Ertesi gün hapının gebeliği önleme başarısı doğrudan kullanım şekline, vücut yapısına ve eş zamanlı kullanılan ilaçlara bağlıdır. Hapın koruyuculuğunu düşüren başlıca birkaç faktörden bahsetmek mümkündür.
- Zamanlama
- Sindirim Sorunları
- Vücut Kitle Endeksi
- İlaç Etkileşimleri
- Tekrar Eden Korunmasız İlişki
Zamanlama
- Gecikmeli Kullanım: İlişkinin üzerinden geçen süre arttıkça hapın etkinliği hızla düşer. İlk 24 saat içinde alındığında başarı oranı çok yüksekken, 48-72 saatten sonra koruyuculuk belirgin şekilde azalır.
- Zaten Yumurtlamış Olmak: Ertesi gün hapları esas olarak yumurtlamayı (ovülasyonu) erteleyerek çalışır. Eğer ilişkiden önce yumurtlama gerçekleşmişse, hap gebeliği önlemede yetersiz kalabilir.
Sindirim Sorunları
Hapı aldıktan sonraki ilk 2-3 saat içinde kusma veya şiddetli ishal yaşanırsa, etken madde vücut tarafından emilmemiş olur. Bu durumda vakit kaybetmeden doktora/eczacıya danışılarak dozun tekrarlanması gerekir.
Vücut Kitle İndeksi
Yüksek vücut kitle indeksine sahip bireylerde, ilacın kandaki konsantrasyonu düşebileceği için etkinliği azalabilir. Bu durumda hekim kontrolünde farklı bir etken madde veya rahim içi araç (spiral) gibi yöntemler değerlendirilebilir.
İlaç Etkileşimleri
Karaciğerdeki enzimleri hızlandırarak ertesi gün hapının vücuttan hızla atılmasına neden olan bazı ilaçlar etkiyi düşürür:
- Sara (Epilepsi) İlaçları: Karbamazepin, fenitoin, fenobarbital vb.
- Tüberküloz İlaçları: Rifampisin, rifabutin.
- Bitkisel Takviyeler: Sarı kantaron (St. John’s Wort) otu kullanımı.
- HIV/Mantar Tedavileri: Bazı antiretroviral ve antifungaller.
Tekrarlayan Korunmasız İlişkiler
Hap alındıktan sonra, aynı adet dönemi içinde tekrar korunmasız ilişkiye girilmesi durumunda ilk alınan hap yeni ilişkiyi korumaz.
Ertesi Gün Hapı Yan Etkileri
Ertesi gün hapı, korunmasız cinsel ilişkilerde en çok tercih edilen acil doğum kontrol yöntemidir. Başarı oranı yüksektir ancak hapı ne kadar geç alırsanız bu oran da o kadar düşer. Ertesi gün hapları, yoğun progesteron içeren haplardır ve bazen ciddi yan etkilere yol açabilirler. Bu olası yan etkiler ise şunlardır:
- Adet döngüsünde değişiklikler (normalden daha erken ya da geç olabilir).
- Yorgunluk
- Baş ağrısı ve dönmesi
- Mide bulantısı ve kusma
- Lekelenme (hafif kanama şeklinde)
- Karında veya göğüste hassasiyet
Ertesi gün hapını aldıktan sonra 2 saat içerisinde kusarsanız dozu tekrarlayıp tekrarlamamanız gerektiğini hekiminize ya da eczacınıza danışın. Bu haplar sonrası gerçekleşen beklenmedik kanamalar, bir sonraki adet dönemine kadar devam edebilir. Ayrıca adet döneminizde çok yoğun kanamalar veya daha az kanamalar oluşabilir. Adet döngüsünde düzensizlik yapan bu hapları aldığınız halde 3 hafta içerisinde adet olmazsanız en kısa sürede gebelik testi yaptırmayı ihmal etmeyin.
Ertesi Gün Hapı Yan Etkilerinde Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Ertesi gün hapı sonrasında bulantı, baş ağrısı, karın ağrısı, baş dönmesi, halsizlik ve adet tarihinin değişmesi gibi hafif yan etkiler görülebilir ve bunlar genellikle kısa sürede kendiliğinden geçer. Ancak şiddetli veya giderek artan karın ağrısı, bayılma, yoğun ya da olağandışı kanama, ciddi alerjik reaksiyon belirtileriortaya çıkarsa doktora başvurulmalıdır.
Ayrıca adet beklenenden 1 hafta veya daha fazla gecikirse ya da ertesi gün hapından yaklaşık 3 hafta sonra gebelik şüphesi varsa gebelik testi yapılmalı ve gerekirse sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Ertesi Gün Hapı Kimler İçin Uygun Değildir?
Ertesi gün hapı çoğu kişi için güvenli bir acil korunma yöntemidir, ancak her durumda uygun olmayabilir.
- Zaten hamile olanlar: Yanlışlıkla hamileyken alınması genellikle gebeliği sonlandırmaz, ancak acil kontrasepsiyon amacıyla kullanılmaz.
- İlacın etken maddesine alerjisi olanlar: Kullanılmamalıdır.
- Bazı ilaçları kullananlar: Özellikle bazı epilepsi ilaçları, rifampisin ila rifabutin ve sarı kantaron gibi ilaçlar etkinliği azaltabilir. Alternatif acil korunma yöntemleri gerekebilir.
- Karaciğer hastalığı olanlar: Özellikle ciddi karaciğer hastalığında hangi yöntemin uygun olduğu doktor veya eczacı tarafından değerlendirilmelidir.
Ayrıca ertesi gün hapı cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korumaz ve düzenli doğum kontrol yönteminin yerine geçmez.
Ertesi Gün Hapı Zararları
Ertesi gün haplarının çok yaygın zararları yoktur, korunmasız cinsel ilişki sonrası gebelik riski nedeniyle kullanılır ancak rutin olarak kullanılması önerilmez. Ertesi gün hapı diğer normal doğum kontrol yöntemleri kadar etkili değildir. Diğer doğum kontrol yöntemleri hakkında bilgi almak için kadın hastalıkları ve doğum bölümü uzmanı bir doktordan randevu alabilir ve size en uygun yöntemi belirlemek için danışabilirsiniz. Kullandığınız takdirde bile gebe kalabilme ihtimaliniz vardır ayrıca sizi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı da korumaz.
Ertesi gün hapları kontrolsüz olarak kullanılmamalıdır. İlaç etkileşimi olabileceğinden dolayı ilaçları hekiminize ve eczacınıza bildirmelisiniz.
Ertesi gün hapının, fazla kilolu ya da obez kadınlarda başarı oranı zayıf kadınlara oranla daha az olduğu bilinmelidir. Kullanmadan önce gebelik olup olmadığından emin olmanız gerekir. Ayrıca emzirme dönemindeki etki mekanizması tam bilinmediğinden bu dönemde kullanımı sakıncalıdır.
Ertesi Gün Hapı Kaç Gün Korur?
Acil doğum kontrol yöntemlerinden biri olan ertesi gün hapı, yumurtlamayı önlemek prensibiyle çalışır. Yumurtlama, üremenin doğal bir parçasıdır ve ertesi gün hapları yumurta salınımını engelleyerek yumurtlamayı durdurur ya da geciktirir. Böylece yumurtanın döllenmesi engellenmiş olur.
Doğum kontrol hapları, önlem amaçlı kullanılır. Döllenme gerçekleşmişse, gebeliğin önüne geçemez. Bu nedenle, ilaçların alındığı süre çok önemlidir ve 1-5 gün içerisinde almanız önerilir. Bu hapların sadece progesteron hormonu içerikli olanları 3 gün içerisinde alınabilir ancak kombine ilaçlar ve ulipristal içerikli olanlar 5 güne kadar alınabilir. Yani ilacın etkinliğini ilacın etken maddesi ve ilacı aldığınız süre belirler ve ilacı almadan yumurta döllenmişse işe yaramayabilir.
Ertesi gün hapı kullanımından sonra olası bir gebeliği kesin olarak netleştirmek için, ilişkiden yaklaşık 10-14 gün sonra beta HCG testi hakkında bilgi alarak, doktor tavsiyesi varsa testin yapılması gerekir.
Ertesi Gün Hapı Ne Zaman İçilir?
Acil kontrasepsiyon yöntemi olarak kullanılan ertesi gün hapları, doğum kontrol yöntemlerinin ihmal edildiği ya da çeşitli nedenlerle uygulanamadığı durumlarda kullanılarak gebeliğin önüne geçilir.
- Normal doğum kontrol yöntemlerinin uygulanmaması (spiralin kayması, prezervatifin yırtılması vb.),
- Normalde kullandığınız doğum kontrol haplarından birini veya birkaçını almayı unuttuğunuzda,
- Hapı aldıktan sonra kusma veya ishal olmuşsa,
Yumurtlama dönemlerinde gebelik ihtimali diğer dönemlere kıyasla daha fazladır. Bu dönemlerde alındığında içeriğindeki yüksek progesteron döllenmeye engel olur ve döllenme gerçekleşmişse erken dönemde alırsanız, döllenmiş yumurta rahme tutunamayabilir ve yine gebelik gerçekleşmeyebilir.
Ertesi gün hapını sadece korunmasız ilişki durumlarında kullanmanızda fayda vardır. Rutin bir şekilde kullanımı önerilmez.
Ertesi Gün Hapı Ne Kadar Etkili?
Ertesi gün hapının amacı, spermin yumurtayı döllemesine engel olmaktır. Doğum kontrol haplarını kullanırken dikkat edilmesi gereken en önemli unsur, ilaç kullanım zamanına dikkat etmektir. Çünkü ilacın etkinliğini gerçekleştirebilmesi için ilacı doğru zamanda almak önemlidir. Yani ilaç zamanında alındığında, istenmeyen gebeliklerin önüne %85 oranında geçilebilir. Süre kadar kullanılan ilaçlar ve içerikleri de önemlidir. Bu ilaçlardan bazıları şunlardır:
- Yalnızca progesteron içeren haplar: Bu tür ilaçları üç gün içerisinde almalısınız. 5. güne sarktığında etkinlik oranı düşebilir.
- Ulipristal: Zamanında alındığında diğer doğum kontrol haplarından daha etkili olabilmektedir. Hekiminizin veya eczacınızın gözetiminde 5 gün içinde almanız önerilir.
- Kombine doğum kontrol hapları: En sık kullanılan kontraseptif (doğum kontrol) yöntemlerinden biridir. Östrojen ve progesteron içerirler. Kombine ilaçlar, monofazik ve multifazik diye ikiye ayrılır.
Ertesi gün hapı istenmeyen gebeliği önleyerek, kürtaj nedeniyle yaşanabilecek fiziksel ve psikolojik yıpranmayı kadın için zorunlu seçenek olmaktan çıkarır.
Ertesi Gün Hapının Etkisini Düşüren Durumlar Nelerdir?
Ertesi gün hapının etkinliğini azaltabilecek başlıca durumlar:
- ilacın geç alınması,
- yumurtlamanın başlamış veya gerçekleşmiş olması,
- ilacı aldıktan kısa süre sonra kusma,
- bazı ilaçlarla etkileşim,
- yüksek vücut ağırlığı veya BMI.
Ertesi Gün Hapı Kanama Yapar Mı?
Ertesi gün hapı, acil bir doğum kontrol yöntemidir ve amacı döllenmenin önüne geçmektir. Dolayısıyla normal yumurtlama sürecine müdahale ederek rahimde birtakım değişiklikler meydana getirebilir. Buna bağlı olarak ilacı almanızdan itibaren bazı ara kanamalar meydana gelebilir.
Emziren Anneler Ertesi Gün Hapı Kullanabilir Mi?
Doğum kontrol hapları, özellikle de östrojen ve progesteron içeren haplar süt üretimini azalttığından emzirme döneminde kullanmanız önerilmez. Ertesi gün haplarının, pıhtılaşmayı artırıcı özelliği bulunmaktadır. Bu nedenler lohusalık bitmeden kullanmamalısınız. Son zamanlarda yapılan çalışmalar, doğumun üzerinden 4-5 ay geçtikten sonra kullanmakta sakınca olmayacağını göstermektedir ancak genel itibariyle kullanımı önerilmez.
Sıkça Sorulan Sorular
Ertesi gün hapı, içerisindeki progesteron hormonu ile normal seyrinde devam eden yumurta atılımına engel olur ve döllenmenin de önüne önüne geçer. Yani bir başka deyişle menstrual döngüye müdahale eder ve ertesi gün hapı kullandığınızda adet döngünüzde değişiklikler meydana gelebilir.(Erken ya da geç regl olma). Doğum kontrol hapları, adet kanamasının az ya da çok gelmesine de sebep olabilir.
Ertesi gün haplarını vaktinde kullandığınızda başarılı sonuç vermektedir. Menstrual dönemde herhangi bir zamanda alınabilir ve yaklaşık 3-5 gün içerisinde almalısınız. Ayrıca cinsel birliktelik öncesi alınmamalı çünkü ilaçların amacı, birliktelik sonrası döllenmeyi önlemektir. Geç kalındığı takdirde de etkili olmayabilir. Bu nedenle, ilacınızı zamanında alın ve istenmeyen gebeliğin önüne geçin. Ayrıca ilacı aldıktan 3 hafta sonra adet olmazsanız, gebelik testi yaptırmayı da ihmal etmeyin. Konu ile ilgili hekimlerimize danışabilirsiniz.
* Web sitemizde yer alan içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacıyla sunulmaktadır. Tanı ve tedavi süreci kişiye özeldir. Sağlık durumunuzun değerlendirilmesi ve uygun tedavi planının belirlenmesi için mutlaka bir hekime başvurunuz.
Bu İçeriği Yapay Zeka İle Özetle
