İnsülin İğnesi Nedir? Nasıl Yapılır ve Nelere Dikkat Edilmeli?

İnsülin kullanımı, pankreasın yeterli insülin üretemediği veya hücrelerin bu hormona yanıt veremediği durumlarda kan şekerini dengelemek amacıyla dışarıdan uygulanan hayati bir tedavi yöntemidir. Temel olarak Tip 1 diyabetlilerde ömür boyu zorunlu olarak, Tip 2 diyabetlilerde ise oral ilaçların yetersiz kaldığı evrelerde veya özel tıbbi durumlarda hekim kontrolünde devreye girer. Tedavinin başarısı, doğru insülin çeşidinin seçilmesine, enjeksiyon veya pompa ile cilt altına tam zamanında uygulanmasına, karbonhidrat sayımıyla uyumlu beslenme düzenine ve kan şekerinin gün içinde düzenli olarak takip edilmesine dayanır.

İnsülin Nedir?

İnsülin, pankreasın beta hücreleri tarafından üretilen ve kandaki glikozun (şekerin) hücrelere girerek enerji olarak kullanılmasını sağlayan bir hormondur. Kandaki glikoz düzeyinin düzenlenmesinde önemli rol oynayan insülin, özellikle vücudun yeterli insülin üretemediği veya üretilen insülini yeterince etkili kullanamadığı durumlarda tedavi amacıyla dışarıdan uygulanabilir.

İnsülinin Vücuttaki Görevi

Pankreas tarafından salgılanan hayati bir hormon olan insülin, temel olarak kükürt içeren protein yapısındadır ve karbonhidrat, yağ ile protein metabolizmasını düzenler.

• Glikozun Hücrelere Taşınması: Besinlerle birlikte tüketilen karbonhidratlar sindirilerek glikoza (şekere) dönüşür ve kan dolaşımına geçer. İnsülin, hücrelerin kapılarını açan bir anahtar gibi görev yaparak kandaki glikozun kas, yağ ve karaciğer hücrelerinin içine girmesini sağlar.
• Enerji Üretimi: Hücre içine giren glikoz, vücudun günlük aktivitelerini gerçekleştirebilmesi için temel enerji kaynağı olarak kullanılır.
• Depolama ve Denge: Hücrelerin anlık enerji ihtiyacından fazlası, insülin sayesinde karaciğer ve kaslarda glikojen olarak ya da yağ dokusunda trigliserit şeklinde ileride kullanılmak üzere depolanır.

İnsülin Neden Kullanılır?

İnsülin, vücudun yeterli insülin üretemediği veya mevcut insülinin kan şekerini kontrol etmek için yeterli olmadığı durumlarda kullanılır. Özellikle tip 1 diyabette temel tedavinin bir parçasıdır. Tip 2 diyabette ise kan şekeri kontrolünün diğer tedavi yöntemleriyle yeterince sağlanamadığı veya belirli klinik durumlarda doktorun değerlendirmesiyle insülin tedavisine başlanabilir.

• Mutlak Yetersizlik Durumları: Pankreasın yeterli veya hiç insülin üretemediği durumlarda vücudun hayati fonksiyonlarını sürdürebilmesi ve hücrelerin enerji alabilmesi için dışarıdan verilmesi zorunludur.
• Kan Şekerini Hedef Aralıkta Tutma: Oral ilaçların yetersiz kaldığı durumlarda hiperglisemi kaynaklı akut ve kronik komplikasyonları önlemek amacıyla tedaviye eklenir.
• Özel Durumlar ve Akut Dönemler: Gebelik diyabeti kapsamında bebek ve anne sağlığını korumak, büyük cerrahi operasyonlar, ağır enfeksiyonlar veya kortizon tedavisi gibi kan şekerini ani ve yüksek oranda artıran durumlarda kan şekerini güvenli seviyede tutmak için kullanılır.

İnsülin Çeşitleri Nelerdir?

İnsülinler, etki başlangıç süreleri, etki süreleri ve kan şekerini düşürme hızlarına göre farklı gruplara ayrılır. İnsülin seçimi ve kullanım şekli, kişinin diyabet tipine, kan şekeri düzeylerine, beslenme düzenine ve tedavi gereksinimlerine göre hekim tarafından belirlenir.

• Hızlı Etkili İnsülin
• Kısa Etkili İnsülin
• Orta Etkili İnsülin
• Uzun Etkili İnsülin
• Karışım İnsülinler

Hızlı Etkili İnsülin

Hızlı etkili insülin, enjeksiyondan kısa süre sonra etki göstermeye başlar ve özellikle öğünlerle birlikte oluşan kan şekeri yükselmelerini kontrol etmek amacıyla kullanılır. Genellikle öğün öncesinde uygulanır. Ancak kullanılacak insülinin özelliğine göre uygulama zamanı değişebilir.

Kısa Etkili İnsülin

Kısa etkili insülin, hızlı etkili insülinlere göre daha geç etki göstermeye başlar ve etkileri daha uzun sürer. Özellikle öğün sonrası kan şekeri kontrolünde kullanılabilir. Uygulama zamanı kullanılan insülinin türüne ve doktorun önerisine göre belirlenir.

Orta Etkili İnsülin

Orta etkili insülin, kan şekerini daha uzun süre kontrol altında tutmak amacıyla kullanılır. Etkileri hızlı veya kısa etkili insülinlere göre daha geç başlar ve daha uzun sürer. Bazı tedavi planlarında bazal insülin gereksinimini karşılamak için kullanılabilir.

Uzun Etkili İnsülin

Uzun etkili insülin, gün boyunca devam eden bazal insülin ihtiyacını karşılamak ve öğünler arasında kan şekeri kontrolüne yardımcı olmak için kullanılır. Etkileri uzun süre devam eder ve bazı türleri günde bir kez, bazıları ise farklı dozlama şemalarıyla uygulanabilir.

Karışım İnsülinler

Karışım insülin, farklı etki özelliklerine sahip insülinlerin belirli oranlarda bir arada bulunduğu preparatlardır. Böylece hem öğünlerle ilişkili kan şekeri yükselmelerinin hem de gün içindeki temel insülin ihtiyacının kontrol edilmesi hedeflenebilir. Kullanım zamanı ve doz, preparatın içeriğine ve kişinin tedavi planına göre belirlenir.

İnsülin Nasıl Yapılır?

İnsülin nasıl yapılır sorusunun cevabı, kişinin tedavi planına ve kullanılan insülin türüne göre değişir. İnsülin kalemi, enjektör veya insülin pompası aracılığıyla uygulanabilir. Enjeksiyonla kullanılan insülinler genellikle cilt altındaki yağ dokusuna uygulanır ve doz ile uygulama zamanı, insülinin türü, kan şekeri düzeyi, öğün düzeni ve kişinin bireysel ihtiyaçlarına göre hekim tarafından belirlenir.

İnsülin Nasıl Enjekte Edilir?

1. Hazırlık: Eller yıkanır, insülin kalemi veya enjektör kontrol edilir ve kaleme uygun tek kullanımlık yeni bir iğne ucu takılarak hava kabarcığı testi yapılır.
   
2. Deri Kıvrımı: Baş ve işaret parmağı yardımıyla deri nazikçe hafifçe kaldırılır (özellikle zayıf kişilerde kas içine enjeksiyonu önlemek için).
   
3. Uygulama Açısı: İğne deriye 90 derece açıyla batırılır, çok zayıf bireylerde veya kısa iğne uçlarında 45 derece açı gerekebilir.
4. Enjeksiyon: Kalemin arkasındaki düğmeye tamamen basılır ve insülinin tam olarak deri altına geçmesi için 10 saniye boyunca basılı tutulur.
   
5. Çıkarma ve İmha: İğne çekildikten sonra enjeksiyon yapılan bölgeye ovalamadan hafifçe bastırılır, iğne ucu güvenli bir şekilde tıbbi atık kutusuna atılır.

İnsülin Vücudun Hangi Bölgelerine Yapılır?

• Karın Bölgesi: Göbek deliğinin 2-3 parmak çevresi hariç, sağ ve sol yan kısımları en hızlı emilim sağlayan bölgedir.
  
• Bacak Bölgesi: Üst ve dış kısımları tercih edilir; emilim hızı karına göre biraz daha yavaştır.
  
• Kol Bölgesi: Kolların arka ve üst kısmına uygulanır. Genellikle kendi kendine yaparken zorlanıldığı için başkasının yardımını gerektirebilir.
  
• Kalça Bölgesi: Kalçanın üst ve dış çeyreği emilimin en yavaş olduğu alandır; genellikle uzun etkili insülinler için uygundur.
  

İnsülin Yemekten Önce mi Sonra mı Yapılır?

• Öğün Öncesi: Çoğu hızlı etkili insülin analogu, yemekten 10-15 dakika önce yapılır. İnsülinin kana karışma hızı ile yiyeceklerin sindirimden sonra kana karışma hızı örtüşerek yemek sonrası şeker fırlamalarını önler.
  
• Özel İstisnalar: Normal insan insülinleri yemekten 30 dakika önce yapılmalıdır. İştahsız veya ne kadar yiyeceği belli olmayan küçük çocuklar veya yaşlılarda ise besin tüketimi görüldükten hemen sonra veya yemek sırasında/hemen sonrasında uygulanabilir.
  
• Bazal (Uzun Etkili) İnsülinler: Günün herhangi bir saatinde (genellikle her gün aynı saatte, akşam yemeğinde veya yatarken) yapılır ve öğün saatlerinden bağımsızdır.

İnsülin Dozu Neye Göre Belirlenir?

İnsülin dozu, kişinin yaşı, boyu, kilosu, günlük yaşam tarzı, böbrek ve karaciğer fonksiyonları, insüline duyarlılığı ve diyabet tipine göre endokrinoloji uzmanı veya hekim tarafından kişiye özel olarak belirlenir. Standart bir tek tip doz bulunmaz. Dozlar anlık kan şekeri ölçümleri ve tüketilen karbonhidrat miktarına göre esnek olarak ayarlanır.

• Yaş: Çocukluk, ergenlik, yetişkinlik ve yaşlılık dönemlerinde metabolizma hızı, hormon dengeleri ve günlük rutinler farklılık gösterir. Örneğin, ergenlik döneminde büyüme hormonu ve cinsiyet hormonlarının dalgalanması insülin direncini artırdığı için günlük insülin ihtiyacı geçici olarak yükselebilir.
  
• Boy ve Kilo: Vücut yüzey alanı ve kütlesi arttıkça dokuların ihtiyacı olan bazal insülin miktarı da genellikle artış gösterir. Dozlar çoğunlukla vücut ağırlığı baz alınarak başlangıçta hesaplanır.
  
• Günlük Yaşam Tarzı ve Aktivite Düzeyi: Hareketsiz bir masa başı yaşam süren bireyler ile fiziksel olarak aktif çalışan veya düzenli spor yapan kişilerin kas dokusunun glikoz kullanımı farklıdır. Aktif bireylerin insülin duyarlılığı daha yüksek olduğu için doz gereksinimi daha düşük olabilir.
  
• Böbrek ve Karaciğer Fonksiyonları: Vücuda dışarıdan verilen insülin büyük ölçüde karaciğer ve böbrekler tarafından parçalanarak metabolize edilir. Bu organlarda bir yetmezlik veya hasar olduğunda, insülinin vücutta kalış süresi uzar ve hipoglisemi riskini önlemek için dozun düşürülmesi gerekir.
• İnsüline Duyarlılık: Her bireyin hücrelerinin insüline verdiği yanıt kendine hastır. İnsülin direnci yüksek olan kişilerin aynı miktarda şekeri düşürebilmek için daha yüksek dozlara ihtiyacı olurken, duyarlılığı yüksek kişiler çok küçük dozlarla bile hızlı düşüş yaşayabilir.
• Diyabet Tipi: Tip 1 diyabetliler hiç insülin üretemediği için hem bazal (uzun etki) hem de bolus (öğün öncesi) olmak üzere günün tamamını kapsayan çoklu dozlara ihtiyaç duyar. Tip 2 diyabetlilerde kalan pankreas rezervine ve hastalığın evresine bağlı olarak sadece tek doz bazal insülin veya daha esnek kombinasyonlar yeterli olabilir.

İnsülin Kullanırken Nelere Dikkat Edilmelidir? 

İnsülin tedavisinin güvenli ve etkili şekilde sürdürülebilmesi için doz ve uygulama zamanına uyulması, kan şekerinin düzenli takip edilmesi, beslenme ve fiziksel aktivitenin tedavi planına göre düzenlenmesi önemlidir. İnsülin dozu doktor önerisi olmadan değiştirilmemeli veya tedavi aniden bırakılmamalıdır.

• Kan şekeri düzenli olarak takip edilmelidir. Ölçüm sonuçları tedavinin değerlendirilmesine ve gerektiğinde dozun düzenlenmesine yardımcı olur. 
  
• İnsülin önerilen doz ve zamanda kullanılmalıdır. Kullanılan insülinin türüne göre öğünlerle ilişkili uygulama zamanı değişebilir. 
  
• Enjeksiyon bölgeleri değiştirilmelidir. Aynı bölgeye sürekli enjeksiyon yapılması cilt altında sertlik ve doku değişikliklerine neden olabilir. 
  
• İnsülin uygun koşullarda saklanmalıdır. Saklama koşulları kullanılan insülin ürününe göre değişebileceğinden ürünün kullanım talimatlarına uyulmalıdır. 
  
• Beslenme düzenine dikkat edilmelidir. Özellikle öğün insülini kullanan kişilerde karbonhidrat tüketimi ile insülin dozu arasındaki ilişki dikkate alınmalıdır. 
  
• Egzersiz sırasında dikkatli olunmalıdır. Fiziksel aktivite kan şekerini düşürebileceğinden, özellikle insülin kullanan kişilerde hipoglisemi riski göz önünde bulundurulmalıdır. 
  
• Hipoglisemi belirtileri bilinmelidir. Terleme, titreme, çarpıntı, yoğun açlık, baş dönmesi, dikkat ve bilinç değişiklikleri gibi belirtiler ortaya çıkabilir. 
  
• İnsülin doktor önerisi olmadan bırakılmamalıdır. Özellikle tip 1 diyabette insülinin kesilmesi ciddi kan şekeri yüksekliğine ve diyabetik ketoasidoz gibi acil durumlara yol açabilir. 

İnsülin Kalemi ve İnsülin Pompası Nedir?

İnsülin kalemi, insülin kartuşlarının takıldığı ve dozun mekanik veya dijital bir çarkla ayarlanarak iğne ucu aracılığıyla uygulandığı kalem şeklinde pratik bir enjeksiyon cihazıdır. İnsülin pompası ise cilt altına yerleştirilen çok ince bir kanül (teflon veya çelik boru) aracılığıyla vücuda 24 saat boyunca sürekli bazal insülin infüze eden, yemek zamanlarında ise hastanın komutuyla ek bolus dozlar verebilen cep telefonundan küçük, taşınabilir elektronik bir cihazdır.

İnsülin Kalemi Nasıl Kullanılır?

1. Hazırlık ve Kartuş Kontrolü: Kalem kapağı çıkarılır, kartuşta son kullanma tarihi veya insülinin renginde bir bozulma olup olmadığı kontrol edilir.
   
2. İğne Ucu Takılması: Koruyucu folyosu çıkarılan tek kullanımlık steril iğne ucu kalemin ucuna vidalanır, iğnenin dış ve iç kapakları çıkarılır.
   
3. Hava Alma: Kalem doz ayar halkası 2 üniteye getirilir, iğne dik tutularak kalemin arkasındaki düğmeye basılır ve insülin damlası çıktığı görülerek sistemdeki hava boşaltılır.
   
4. Doz Ayarı ve Enjeksiyon: Doğru doz numarası ekranda görünene kadar halka çevrilir, deri hafifçe kıvrılarak 90 derece açıyla batırılır ve piston düğmesine sonuna kadar basılarak 10 saniye beklenir.
   
5. Temizlik: İğne deriden çıkarıldıktan sonra koruyucu kapağına dikkatlice geri takılır, kalemden sökülerek tıbbi atık kutusuna atılır.

İnsülin Pompası Nasıl Kullanılır?

1. Hazırlık ve Rezervuar Doldurma: Pompanın rezervuarı steril bir enjektör yardımıyla hızlı etkili insülin ile doldurulur ve içinde hiç hava kabarcığı kalmadığından emin olunur.
   
2. İnfüzyon Setinin Bağlanması: Rezervuar cihaza takılır ve ince bir tüp ile cilde yerleştirilecek kanülün ucundaki set birbirine bağlanarak sistemin havası otomatik olarak boşaltılır.
   
3. Cilt Altına Yerleştirme: Karın, kalça veya uyluk gibi uygun bir enjeksiyon bölgesi antiseptik solüsyonla temizlenir. Teflon veya çelik kanül, otomatik bir yerleştirme aparatı veya manuel olarak 90 derece açıyla deri altına yerleştirilir ve yapışkan bantla sabitlenir.
   
4. Bazal Doz Ayarı ve Programlama: Doktorun önerdiği saatlik bazal insülin akış hızları cihazın hafızasına yüklenir ve cihaz sürekli insülin vermeye başlar.
   
5. Bolus Dozu Uygulama: Ana veya ara öğünlerde tüketilecek karbonhidrat miktarı ile o anki kan şekeri ölçüm değeri cihaza girilir. Pompa hesaplama yaparak gerekli bolus dozunu otomatik veya hastanın onayıyla gönderir.
   
6. Set Değişimi: Enfeksiyon riskini önlemek ve insülin emiliminin bozulmasını engellemek için infüzyon seti ve kanülü 2 ila 3 günde bir mutlaka değiştirilmeli, farklı bir vücut bölgesine takılmalıdır.

İnsülin Kullanırken Nelere Dikkat Edilmelidir?

İnsülin tedavisinin güvenli ve etkili şekilde sürdürülebilmesi için insülinin doğru dozda, doğru zamanda ve uygun teknikle uygulanması önemlidir. Kan şekeri takibi, öğün düzeni, fiziksel aktivite ve insülinin uygun koşullarda saklanması tedavinin önemli parçalarıdır. İnsülin dozu doktor önerisi olmadan değiştirilmemeli veya tedavi bırakılmamalıdır.

İnsülin ve Egzersiz

Egzersiz, kasların glikoz kullanımını artırarak kan şekerinin düşmesine neden olabilir. İnsülin kullanan kişilerde özellikle uzun süreli veya yoğun egzersiz öncesinde, sırasında ve sonrasında kan şekeri değişiklikleri takip edilmelidir. Egzersizin türü ve süresine göre insülin veya beslenme planında değişiklik gerekip gerekmediği sağlık profesyoneli tarafından belirlenmelidir.

Saklama Koşulları

İnsülinin etkinliğinin korunması için ürünün önerilen sıcaklık ve koşullarda saklanması gerekir. Kullanılmayan insülinler genellikle buzdolabında saklanırken, kullanımda olan bazı insülin ürünleri belirli süre boyunca oda sıcaklığında tutulabilir. İnsülin dondurulmamalı, aşırı sıcaklığa ve doğrudan güneş ışığına maruz bırakılmamalıdır. Saklama süresi ve sıcaklık sınırları ürüne göre değişebileceğinden ürünün prospektüsündeki talimatlara uyulmalıdır.

Enjeksiyon Bölgeleri

İnsülinin sürekli aynı noktaya uygulanması, enjeksiyon bölgesinde cilt altında yağ dokusunun kalınlaşmasına veya sertleşmesine neden olabilir. Bu değişiklikler insülinin emilimini etkileyebilir. Bu nedenle enjeksiyon bölgelerinin düzenli olarak değiştirilmesi ve aynı noktaya tekrar tekrar enjeksiyon yapılmaması önerilir.

İnsülinin Yan Etkileri Nelerdir?

İnsülin tedavisinin en yaygın sistemik ve lokal etkileri arasında hipoglisemi, kilo değişimi ve enjeksiyon bölgesinde görülen doku reaksiyonları yer alır.

Hipoglisemi

• Doz fazlalığı, öğünün gecikmesi veya atlanması, beklenenden fazla fiziksel aktivite yapılması veya alkol tüketimi kan şekerinin 70 mg/dL'nin altına düşmesine neden olabilir.

Kilo Alımı

• İnsülin anabolik (yapıcı) bir hormon olduğu için glikozun hücre içine girerek enerji olarak kullanılmasını ve fazlasının yağ/glikojen olarak depolanmasını sağlar. Bu durum tedaviye başlandığında genellikle bir miktar kilo alımına yol açabilir.
  

Enjeksiyon Bölgesinde Değişiklikler

• Yağ Dokusu Kalınlaşması: Aynı iğne ucunun tekrar tekrar kullanılması veya aynı noktalara sürekli enjeksiyon yapılması, o bölgede yağ dokusunun büyümesine ve lastik kıvamında şişlikler oluşmasına neden olur.
  
• Yağ Dokusu Erimesi: Nadiren de olsa bağışıklık sisteminin tepkisine bağlı olarak enjeksiyon yerlerinde yağ dokusunun çökmesi ve erimesi görülebilir. Bu tür doku değişiklikleri insülinin emilimini düzensizleştirerek kan şekeri kontrolünü zorlaştırır.

Bu İçeriği Yapay Zeka İle Özetle

ChatGPT Grok Perplexity Claude Gemini

Talep & Bilgi Alma

Lütfen adınızı soyadınızı giriniz

Lütfen Telefon Numaranızı Giriniz!

Hastane Seçiniz..

Tümü

Liv Hospital Ulus

Liv Hospital Vadistanbul

Liv Hospital Bahçeşehir

Liv Hospital Topkapı

Liv Hospital Ankara

Liv Hospital Gaziantep

Liv Hospital Samsun

Liv Bona Dea Hospital Bakü

Lütfen Hastane seçiniz.

Lütfen Mail Adresinizi "[email protected]" Formatında Giriniz

Lütfen mesajınızı yazın

Bize göndermek istediğiniz dosyayı buraya yükleyin

  veya sürükleyip bırakın

KVKK uyarınca ilgili Bilgilendirme 'yi okudum. Kişisel verilerimin belirtilen kapsamda işlenmesini kabul ediyorum.

Lütfen KVKK işaretleyiniz

Gönder