Kızıl Hastalığı Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Kızıl hastalığı, A grubu streptokok bakterisinin neden olduğu; ateş, boğaz ağrısı ve zımpara hissi veren ince döküntülerle seyreden bulaşıcı bir enfeksiyondur. En sık okul çağındaki çocuklarda görülür, ancak yetişkinler de hastalanabilir. Kızamıktan farklı olarak bakteri kaynaklıdır ve uygun antibiyotiklerle tedavi edilir. Ateşle birlikte yeni başlayan döküntü varsa yalnızca fotoğrafa bakarak karar vermek yerine hekim değerlendirmesi gerekir.

Kızıl Hastalığı Nedir?

Kızıl, tıbbi adıyla skarlatin, bazı Streptococcus pyogenes bakterilerinin ürettiği toksinlere bağlı gelişir. Bu bakteriler A grubu streptokok olarak adlandırılır. Hastalık çoğunlukla streptokok boğaz enfeksiyonuna eşlik eder. Daha seyrek olarak cilt veya yara enfeksiyonuyla ilişkili de olabilir. Döküntü, hastalığın ciltte fark edilen yönüdür; değerlendirme sırasında boğazın ve kişinin genel durumunun da incelenmesi gerekir.

Her streptokok enfeksiyonu kızıl değildir. Boğaz enfeksiyonu geçiren herkesin cildinde kızıl döküntüsü oluşmaz. Benzer biçimde, ateşli her döküntü de kızıl anlamına gelmez. Hastalığın adı nedeniyle kızamık veya kızamıkçıkla karıştırılması mümkündür; bu hastalıkların etkenleri, korunma yolları ve tedavileri farklıdır.

Kızıl Hastalığı Neden Olur ve Kimlerde Görülür?

Kızılın nedeni toksin üretebilen A grubu streptokoklarla enfeksiyondur. Okul, kreş ve aynı evde yaşama gibi yakın temasın sık olduğu koşullar bakterinin yayılmasını kolaylaştırır. Hastalık sağlıklı çocuklarda da görülebilir; kızıl tanısı tek başına bağışıklık sisteminin zayıf olduğunu göstermez.

CDC'ye göre kızıl en sık 5-15 yaş arasındaki çocuklarda görülür; üç yaşından küçüklerde daha seyrektir. Bununla birlikte yaş, hastalığı kesin olarak dışlayan bir ölçüt değildir. Kızıl veya streptokok boğaz enfeksiyonu bulunan çocuklarla yakın temastaki ebeveynler ve diğer yetişkinler de risk altındadır. Evde ya da sınıfta benzer hastalık geçiren birinin bulunması muayene sırasında hekime söylenmelidir.

Kızıl Hastalığı Belirtileri Nelerdir?

Kızıl hastalığı belirtileri çoğunlukla ateş ve boğaz ağrısı yakınmalarıyla başlar. Döküntü daha sonra belirginleşebilir. Belirtilerin tamamı her kişide aynı şiddette görülmez; hastalığın ilk gününde tipik cilt görünümü henüz oluşmamış olabilir.

• Ateş, titreme, halsizlik ve baş ağrısı.
• Boğaz ağrısı, yutkunurken ağrı ve kızarık, şiş bademcikler.
• Boynun ön tarafında büyümüş veya hassas lenf bezleri.
• Gövdeden diğer bölgelere yayılabilen, ince kabarıklıklardan oluşan pütürlü döküntü.
• Koltuk altı, dirsek içi ve kasık kıvrımlarında belirginleşen kızarıklık.
• Dilde önce beyazımsı tabaka, ardından kırmızı ve kabarık görünüm; başka bir ifadeyle çilek dili.
• Özellikle çocuklarda bulantı, kusma veya karın ağrısı.

Yanaklar kızarırken ağız çevresi daha soluk görünebilir. Bademcikler üzerinde beyaz alanlar bulunabilir. Ancak çilek dili veya boğazdaki beyazlık tek başına kızıl tanısı koydurmaz. Bu bulgular, döküntünün özellikleri ve gerekli testlerle birlikte değerlendirilir.

Kızıl Döküntüsü Nasıl Görünür?

Döküntü genellikle hastalık başladıktan sonraki ilk 12-48 saat içinde fark edilir; zamanlama kişiden kişiye değişebilir. Göğüs, karın, boyun veya kıvrım bölgelerinde başlayıp yayılabilir. Cilde dokunulduğunda zımparaya benzer bir pürüz hissedilmesi tipiktir. Açık tenlerde pembe ya da kırmızı görünen renk değişikliği koyu tenlerde daha zor seçilebilir; bu durumda cildin dokusu da önem taşır.

Tipik kızıl döküntüsü basmakla solar, avuç içlerini ve ayak tabanlarını genellikle tutmaz. Döküntü yaklaşık bir haftada hafiflerken parmak uçlarında, ayak parmaklarında veya kasıklarda soyulma başlayabilir. Soyulma birkaç hafta sürebilir. Bununla birlikte basmakla solmayan morumsu noktalar, belirgin cilt ağrısı veya genel durumda bozulma olağan iyileşme bulgusu kabul edilmemelidir.

Kızıl Hastalığı Nasıl Bulaşır?

Bakteri, enfekte kişinin solunum salgılarıyla yakın temas sırasında yayılabilir. Öksürme ve hapşırmayla çıkan damlacıklar, tükürükle temas ve ortak kullanılan bardak ya da çatal-kaşık bulaşmaya aracılık edebilir. Aynı evde yaşamak veya okulda yakın temas etmek bu nedenle önemlidir. Belirtisi olmayan bazı kişiler de bakteriyi taşıyabilir.

Bakteriyle karşılaşma ile belirtilerin başlaması arasındaki kuluçka süresi çoğunlukla 2-5 gündür. Bu süre, kişinin hastalığı kaç gün bulaştıracağıyla aynı şey değildir. Antibiyotik kullanılmadığında bulaştırıcılık belirtilerin başlangıcından sonra 2-3 hafta sürebilir. Uygun antibiyotik tedavisi bulaşma olasılığını belirgin biçimde azaltır; ancak ilk dozun hemen ardından yakın temasa dönülmemelidir.

Kızıl, Kızamık ve Diğer Döküntülü Hastalıklar Nasıl Ayırt Edilir?

Döküntünün ne zaman başladığı, nereden yayıldığı ve eşlik eden yakınmalar hekim için yol gösterir. Aşağıdaki farklar genel özelliklerdir; evde kesin tanı koymak veya muayeneyi ertelemek için kullanılmamalıdır.

Özellikle küçük çocuklarda görülen altıncı hastalık, kızıl ile karıştırılabilen farklı bir enfeksiyondur. Kızamık şüphesi veya bilinen temas varsa sağlık kuruluşuna gitmeden önce telefonla bilgi verilmesi, diğer kişilerin korunması için uygun yönlendirmeyi sağlar.

Kızıl Hastalığı Tanısı Nasıl Konur?

Hekim ateşin ve döküntünün başlangıcını, yakın çevredeki hastalıkları ve kullanılan ilaçları sorgular; boğazı, dili, lenf bezlerini ve cildi inceler. Boğaz enfeksiyonuyla birlikte kızıl düşünülüyorsa A grubu streptokoku araştırmak için boğaz sürüntüsü alınabilir. Fotoğraf, cildin pütürlü yapısını veya çocuğun genel durumunu tam olarak gösteremediğinden tek başına yeterli değildir.

• Hızlı antijen testi: Boğaz sürüntüsünde streptokok antijenlerini araştırır; kısa sürede sonuç verebilir.
• Boğaz kültürü: Bakterinin üremesini araştırır; hızlı testin kaçırdığı bazı enfeksiyonları saptayabilir.
• Moleküler test: Kullanılabildiği merkezlerde bakterinin genetik materyalini araştıran testlerden yararlanılabilir.

Çocuklarda ve ergenlerde negatif hızlı antijen testi hastalığı her zaman dışlamaz. Klinik şüphe sürüyorsa hekim boğaz kültürüyle doğrulama planlayabilir. Yetişkinlerde negatif hızlı test sonrası kültür genellikle rutin değildir. Hangi testin gerektiği yaşa, muayeneye ve kullanılan yönteme göre belirlenir. Pozitif sonucun da belirtilerle birlikte yorumlanması gerekir; belirtisiz taşıyıcılık ile aktif enfeksiyon aynı durum değildir.

Kızıl Hastalığı Tedavisi Nasıl Yapılır?

Kızıl tedavisinde hekim tarafından seçilen antibiyotikler kullanılır. Penisilin veya amoksisilin sık tercih edilen seçeneklerdir. Ağızdan kullanılan bu ilaçlarda tedavi çoğunlukla 10 gündür; farklı ilaç veya uygulama biçimlerinde süre değişebilir. Doz ve ilaç seçimi yaşa, kiloya, alerji öyküsüne ve klinik duruma göre yapılır. Evde kalan antibiyotiklerle tedaviye başlanmamalıdır.

Uygun tedavi belirtilerin süresini kısaltır, çevreye yayılmayı azaltır ve akut romatizmal ateş gibi komplikasyonların önlenmesine yardımcı olur. Ateşin düşmesi veya döküntünün solması antibiyotiği erken bırakmak için gerekçe değildir. İlaç reçete edildiği süre boyunca kullanılmalıdır. Antibiyotik başladıktan 48 saat sonra belirgin düzelme yoksa ya da daha erken kötüleşme gelişirse hekimle yeniden görüşülmelidir.

Penisilin alerjisi öyküsü varsa önceki reaksiyonun ayrıntıları hekime anlatılmalıdır. İlaç sonrasında nefes darlığı, dudak veya dil şişmesi, baygınlık hissi gibi belirtiler gelişirse acil yardım gerekir. Yeni bir döküntünün hastalıktan mı yoksa ilaç reaksiyonundan mı kaynaklandığı da değerlendirilmelidir; aile kendi kendine başka bir antibiyotiğe geçmemelidir.

Evde Bakımda Nelere Dikkat Edilmeli?

Dinlenme, sık aralıklarla sıvı alma ve boğazı rahatsız etmeyen yumuşak yiyecekler tüketme iyileşme dönemini kolaylaştırabilir. Serin içecekler yutkunmayı rahatlatabilir. Ateş ve ağrı için çocuğun yaşına, kilosuna ve sağlık durumuna uygun ilaç konusunda hekim veya eczacıdan bilgi alınmalıdır. Çocuklara hekim önerisi dışında aspirin verilmemelidir.

Kaşıntı varsa uygun rahatlatıcı ürün için danışılabilir. Döküntüye kolonya veya tahriş edici karışımlar sürmekten ve soyulan deriyi çekiştirmekten kaçınılmalıdır. Bu uygulamalar bakteriyi ortadan kaldırmaz. Evde bakım sırasında yalnızca ateşi değil; çocuğun uyanıklığını, içebildiği sıvıyı, idrar miktarını ve solunumunu da izlemek gerekir.

Kızıl Hastalığı Kaç Günde Geçer? Okula Ne Zaman Dönülür?

Hastalık çoğunlukla yaklaşık bir hafta sürer; ciltteki soyulma daha uzun devam edebilir. Tedaviyle genel durumun düzelmesi, bulaşma riskinin azalması ve antibiyotik kürünün tamamlanması farklı zamanlarda gerçekleşir. Döküntünün tamamen kaybolmasını beklemek her zaman gerekli olmadığı gibi, yalnızca ateşin düşmesi de dönüş için yeterli değildir.

Okul, kreş veya işe dönüş için uygun antibiyotiğin ilk dozundan sonra en az 24 saat geçmiş olması, ateşin olmaması ve kişinin günlük etkinliklere katılabilecek kadar iyi olması gözetilmelidir. Hekimin, okulun veya ilgili sağlık biriminin ek önerileri varsa bunlara uyulmalıdır. Okula dönüş, tedavinin sona erdiği anlamına gelmez.

Hangi Belirtilerde Acil Değerlendirme Gerekir?

Kızıl çoğu kişide uygun tedaviyle düzelir. Ancak döküntülü bir hastalık sırasında aşağıdaki belirtiler varsa kızıl tanısının kesinleşmesini veya antibiyotiğin etki etmesini beklemeyin; 112'yi arayın ya da acil yardım alın:

• Nefes almada güçlük, solunumda duraklama veya dudaklarda morarma.
• Uyandırılamama, belirgin bilinç değişikliği ya da olağandışı tepkisizlik.
• Ateş veya kötü genel durumla birlikte basmakla solmayan, morarma benzeri döküntü.
• Ani dil, dudak veya boğaz şişmesi; yutmayı ya da nefes almayı güçleştiren yakınmalar.

Sıvı alamama, belirgin idrar azalması, giderek artan halsizlik veya hızla kötüleşme de gecikmeden değerlendirilmelidir. Üç aydan küçük bir bebekte 38°C ve üzeri ateş acil tıbbi değerlendirme gerektirir. Döküntünün basmakla solması, genel durumu kötü olan bir çocukta ciddi hastalık olasılığını tek başına dışlamaz.

Kızıl Hastalığı Sonrasında Komplikasyon Olur mu?

Komplikasyonlar sık değildir. Enfeksiyon sırasında orta kulak iltihabı, boyun lenf bezlerinde iltihaplanma veya boğaz çevresinde apse gelişebilir. Çok daha seyrek olarak bakterinin derin dokulara ya da kana yayılmasıyla ciddi enfeksiyonlar görülebilir. Artan ağrı, boyunda belirgin şişlik veya hızla bozulan genel durum yeniden değerlendirme nedenidir.

Bazı sorunlar ilk enfeksiyon düzeldikten sonra bağışıklık yanıtıyla ortaya çıkabilir. Akut romatizmal ateş, streptokok enfeksiyonundan yaklaşık 1-5 hafta sonra gelişebilir ve eklemlerle kalbi etkileyebilir. Yeniden ateş, ağrılı veya şiş eklemler, çarpıntı ya da nefes darlığı varsa önceki kızıl öyküsü hekime bildirilmelidir.

Streptokok sonrası glomerülonefrit ise böbrekleri etkileyen ayrı bir komplikasyondur. Koyu kırmızı-kahverengi idrar, idrar miktarında azalma ve özellikle göz çevresinde şişlik görülebilir. Bu belirtiler hastalık geçmiş olsa bile değerlendirilmelidir. Antibiyotik kullanılmış olması bütün geç komplikasyonların kesin olarak önlendiği anlamına gelmez.

Kızıl Hastalığından Nasıl Korunulur?

Elleri sabun ve suyla yıkamak, öksürük ve hapşırık sırasında ağzı-burnu kapatmak, kullanılan mendilleri atmak ve hasta kişilerle bardak, çatal-kaşık paylaşmamak bulaşma riskini azaltır. Kullanılan yemek araçlarının yıkanması gerekir; yıkanan eşyaların atılması gerekmez. Tedavi ve evde kalma önerilerine uymak da korunmanın parçasıdır.

Evde bir kişiye kızıl tanısı konulması, diğer herkesin koruyucu antibiyotik almasını gerektirmez. Belirtisiz yakın temaslılara genellikle antibiyotik verilmez. Ciddi, invaziv streptokok enfeksiyonu veya özel risk koşullarında farklı bir yaklaşım gerekebilir; karar hekim ve ilgili sağlık birimi tarafından verilir. Temas sonrasında boğaz ağrısı, ateş veya döküntü başlayan kişiler değerlendirilmelidir.

Çocuklarda kızıl şüphesinin ilk değerlendirmesi için çocuk sağlığı ve hastalıkları bölümüne başvurulabilir. Muayeneye giderken belirtilerin başlangıç zamanını, ölçülen ateşleri, kullanılan ilaçları ve bilinen temasları paylaşmak değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Bu İçeriği Yapay Zeka İle Özetle

ChatGPT Grok Perplexity Claude Gemini

İletişim Formu Talep / Bilgi Alma

Lütfen adınızı soyadınızı giriniz

Lütfen Telefon Numaranızı Giriniz!

Hastane Seçiniz..

Tümü

Liv Hospital Ulus

Liv Hospital Vadistanbul

Liv Hospital Bahçeşehir

Liv Hospital Topkapı

Lütfen Hastane seçiniz.

Lütfen Mail Adresinizi "[email protected]" Formatında Giriniz

Lütfen mesajınızı yazın

KVKK uyarınca ilgili Bilgilendirme  'yi okudum. Kişisel verilerimin belirtilen kapsamda işlenmesini kabul ediyorum.

Lütfen Kişisel Verilerin Korunması Kanunu\'na ilişkin metni okuyarak onaylayınız.

Gönder