Liv Sağlık Köşesi

Ramazan’da Böbrek Sağlığı Nasıl Korunur?

05 Ağustos 2019

Bu Konuda Uzman Doktorlar

Liv Hospital Ulus

Dyt. Özgenaz Kazan

Beslenme ve Diyetetik

Liv Hospital Vadistanbul

Uzm. Dyt. Yasemin Cantimur

Beslenme ve Diyetetik

İçindekiler

Ramazan’da Böbrek Sağlığı Neden Risk Altına Girebilir?
Böbrek Taşı Olanlar Oruç Tutabilir mi?
Ramazan’da Böbrek Taşı Oluşumunu Önlemek İçin Beslenme Önerileri
Sıvı Tüketimi Böbrek Sağlığını Nasıl Etkiler?
Ramazan'da Böbrek Sağlığını Korumak İçin Günlük Öneriler

Ramazan'da sahur ve iftarda dikkatli olmak, sağlıklı beslenmek ve bol su tüketmek çok önemli. Özellikle daha önce taş hastalığı geçirenlerde, yatkınlık nedeniyle bu risk daha da artabilir. Her ne kadar böbrek taşı genellikle 20-50 yaş gibi daha genç yaşlarda görülse de, daha ileri yaşlarda ve çocuklarda da olabilir. Böbrek taş hastalığına yatkınlığı olanların dikkatli olmalarında ve doktorlarıyla konuşarak oruç tutmalarında fayda var.

Ramazan’da Böbrek Sağlığı Neden Risk Altına Girebilir?

Ramazan ayında oruç tutmak manevi bir huzur getirse de, vücudun su ve mineral dengesinde yaşanan değişimler en çok böbrekleri etkiler. Böbrekler, vücudun "filtre sistemi" olduğu için sıvı azlığına karşı oldukça hassastır.

Dehidrasyon

Böbreklerin kanı süzebilmesi ve atık maddeleri idrarla dışarı atabilmesi için suya ihtiyacı vardır. Uzun süren açlık ve susuzluk döneminde:

Kan yoğunlaşır: Böbreklere giden kan akımı azalabilir.
Konsantre idrar: İdrar miktarı azalır ve rengi koyulaşır. Bu durum, atık maddelerin böbreklerde çökmesine neden olur.

Böbrek Taşı Riski

Yeterli su içilmediğinde idrar içindeki kalsiyum, oksalat ve ürik asit gibi maddeler kristalleşmeye başlar.

Özellikle sıcak havalara denk gelen Ramazan aylarında, terleme yoluyla kaybedilen sıvı da eklenince böbrek taşı oluşumu veya mevcut taşların hareketi (sancı) tetiklenebilir.

Elektrolit Dengesizliği

İftar ve sahur arasında kontrolsüz beslenme; sodyum (tuz), potasyum ve magnezyum dengesini bozabilir.

Aşırı Tuz Tüketimi: İftarda ağır ve tuzlu gıdalar tüketmek, böbreklerin yükünü artırır ve tansiyonu yükselterek böbrek damarlarına zarar verebilir.

İlaç Kullanım Düzeninin Bozulması

Kronik böbrek yetmezliği veya hipertansiyonu olan hastaların ilaç saatlerini doktor kontrolü dışında değiştirmesi, böbrek fonksiyonlarında ani bozulmalara (akut böbrek hasarı) yol açabilir.

Kimler Daha Fazla Risk Altında?

Risk Grubu	Dikkat Edilmesi Gereken Durum
Kronik Böbrek Hastaları	Evre 3 ve sonrası hastaların oruç tutması tıbben riskli görülebilir.
Taş Hastaları	Tekrarlayan taş öyküsü olanlarda susuzluk sancıyı tetikler.
Diyabet ve Tansiyon	Bu iki hastalık böbrek hasarının en büyük nedenidir; şeker/tansiyon oynamaları böbreği yorar.

Ramazanda böbrek Taşına dikkat

Böbrek Taşı Olanlar Oruç Tutabilir mi?

Böbrek taşı olan kişilerin oruç tutması, taşın türüne, böbrek fonksiyonlarına ve mevcut şikâyetlerin durumuna göre değişir. Uzun süre susuz kalmak, idrarın yoğunlaşmasına ve yeni taş oluşumuna yol açabileceği için aktif böbrek taşı bulunan veya sık taş tekrarlayan hastaların oruç tutması genellikle önerilmez. Özellikle sıcak havalarda ve idrar yolu enfeksiyonu riski yüksek olan durumlarda risk artar. Ancak taş düşürme süreci tamamlanmış, böbrek fonksiyonu normal ve doktoru tarafından sakınca görülmeyen hastalar, yeterli sıvı alımına dikkat ederek oruç tutabilir. Oruç öncesi mutlaka nefroloji veya üroloji uzmanına danışılması gerekir.

Ramazan’da Böbrek Taşı Oluşumunu Önlemek İçin Beslenme Önerileri

Yeterince su için: Böbrek taşı oluşumuna karşı alınabilecek en iyi tedbir yeterince su içmektir. Su alımının azaltılması böbrek taşı riskini artırır. Oruç tutanların iftar ve sahur arasında günlük sıvı gereksinimini almaları gerekir. Bu süre içinde olabildiğince zamana yayarak su için. Kabaca, günde ortalama 2 litre idrar yapacak kadar su tüketmekte yarar var. Bu miktar, aşağı yukarı günlük 2.5-3 litre, ağırlıklı olarak su olmak üzere sıvı almak demek. Unutulmamalıdır ki, hiçbir sıvı suyun yerini tutmaz.
Karbonhidratı azaltın: Yüksek oranda karbonhidratla (ekmek, tatlı, şeker vs.) beslenmek, idrarda taşın öncül maddesi olan kalsiyumun atılımını artırarak böbrek taşı oluşma riskini artıracaktır. Karbonhidratın azaltılması taşa karşı alınabilecek bir diğer önemli tedbirdir.
Hayvansal proteini sınırlayın: Hayvansal kaynaklı et ve et ürünlerinin ramazanda fazla miktarda tüketilmesi kanda kalsiyum ve ürik asit, idrarda ürik asit ve okzalat miktarını artırır, idrardaki koruyucu sitrat miktarını azaltabilir. Hayvansal protein yerine tarımsal protein tercih etmek daha doğru bir yaklaşım olabilir.
Fazladan tuz kullanmayın: Fazla tuz tüketimi idrarda taş oluşumuna yol açan kalsiyumun atılımını artırır, taş için koruyucu olan sitrat miktarını azaltır. Yiyeceklere tuz ekmeden günlük tuz gereksinimimizi besinlerle ya da suyla karşılayabiliriz. Ramazanda iftar-sahur arasında tuzlu besinlerden özellikle kaçının. Tuz tüketimini sınırlamak, böbrek taşından korunmak için en mantıklı, kolay uygulanabilen ve ucuz yöntemlerden birisi.
Dengeli beslenin: Tek tip beslenme yerine dengeli beslenin. Diyetteki lifli besinlerin artırılması taş oluşumunun engellenmesine katkıda bulunur. Akdeniz tipi beslenme böbrek taşı riskini azaltabilir.
Limonata için: İdrarda taş oluşumunu azaltan bazı koruyucu maddeler de atılır. Bunlardan en önemlisi sitrattır. İdrarda sitrat miktarı azaldığında kalsiyum ve okzalatın çökme olasılığı artmaktadır. Normal şartlarda vücutta sitrat üretilir. Ancak bazı durumlarda miktarı yeterli olmayabilir. Taştan korunmak amacıyla da sitrat içeren besinlerin alınmasında yarar var. Bunlardan en önemlisi limonatadır. Özellikle yaz aylarında, hem serinletici özelliği, hem vücudun su ihtiyacını yerine koyması, hem de bol miktarda sitrat içermesi nedeniyle limonata sudan sonra içilebilecek en iyi içecek olabilir.
Sahurda çay-kahveden kaçının: İdrar söktürücü özellikleri nedeniyle sahurda çak-kahveden kaçınmakta yarar var. Bu içecekler gün içinde susama hissini de artırabilirler. Bunlar yerine su, limonata, ayran gibi daha yumuşak içecekleri tercih etmekte yarar var.

Sıvı Tüketimi Böbrek Sağlığını Nasıl Etkiler?

Böbrekler, vücudumuzun kimya laboratuvarı gibi çalışır ve bu laboratuvarın en temel yakıtı sudur. Sıvı tüketimi, böbrek sağlığı için sadece bir tercih değil, bu organların mekanik işleyişi için hayati bir gerekliliktir.

Sıvı tüketiminin böbrek üzerindeki etkilerini şu başlıklarla daha yakından inceleyebiliriz:

Atıkların Temizlenmesi (Filtrasyon)

Böbreklerin temel görevi kandaki toksinleri, üreyi ve fazla mineralleri süzmektir.

Yeterli Sıvı Varsa: Kan daha akışkan olur, böbreklerdeki küçük damar yumakları (glomerüller) kanı zorlanmadan süzer ve atıklar idrarla kolayca dışarı atılır.
Sıvı Azsa: Kan yoğunlaşır. Böbrekler, mevcut suyu vücutta tutmak için idrarı konsantre hale getirir. Bu da böbrek dokusunda "mikro-stres" yaratır.

İdrar Yolu Enfeksiyonlarını Önleme

Su içmek, idrar yollarını sürekli "yıkayan" bir sistem gibidir.
Bol sıvı tüketimi, idrar torbasındaki ve kanallardaki bakterilerin tutunmasını engelleyerek dışarı atılmasını sağlar.
Az su içildiğinde durağanlaşan idrar, bakteriler için mükemmel bir üreme alanı haline gelir.

Taş Oluşumunu Engelleme

Böbrek taşları, idrardaki minerallerin (kalsiyum, oksalat vb.) sıvı miktarının azlığı nedeniyle birbirine yapışıp kristalleşmesiyle oluşur.
Yeterli su tüketimi bu mineralleri seyrelterek kristalleşmesini zorlaştırır.
Eğer idrarınızın rengi sürekli koyu sarıysa, bu minerallerin çökelmeye başladığının sinyalidir.

Kan Basıncının (Tansiyon) Dengelenmesi

Böbrekler ve tansiyon arasında karşılıklı bir ilişki vardır.
Vücut susuz kaldığında damarlar büzüşür ve böbrekler su tutmak için bazı hormonlar salgılar. Bu durum tansiyonu yükseltebilir.
Yüksek tansiyon ise zamanla böbreklerdeki ince damarlara zarar vererek kronik böbrek yetmezliğine davetiye çıkarır.

Sıvı Alırken Yapılan Yaygın Yanlışlar

"Çay-Kahve de Su Yerine Geçer": Aksine, kafein içeren içecekler idrar söktürücü etki yaparak vücuttan su atılmasına neden olur. Her bardak çay/kahve yanında mutlaka bir bardak su içilmelidir.
Sadece Susayınca İçmek: Susuzluk hissi, vücudun "ben çoktan dehidre oldum" deme şeklidir. Su içmek için susamayı beklememek gerekir.

Ramazan'da Böbrek Sağlığını Korumak İçin Günlük Öneriler

Ramazan’da böbrek sağlığını korumak için dikkat edilmesi gereken bazı temel alışkanlıklar şunlardır:

İftardan sahura kadar bol su için: En az 2–2,5 litre suyu, tek seferde değil aralıklarla tüketin. Gazlı veya kafeinli içecekler yerine sade su tercih edin.
Tuz tüketimini azaltın: Aşırı tuz, böbreklerde yük oluşturur ve taş riskini artırır. Turşu, salamura, işlenmiş gıdalardan uzak durun.
Protein dengesine dikkat edin: Aşırı kırmızı et veya tuzlu peynir yerine, haşlanmış yumurta, yoğurt, baklagiller gibi daha dengeli protein kaynaklarını tercih edin.
İdrar rengini gözlemleyin: Koyu renkli idrar, sıvı alımının yetersiz olduğunu gösterir. Renk koyulaşırsa ertesi gün sıvı miktarını artırın.
Aşırı egzersizden kaçının: Gün içinde terlemeyi artıran aktiviteler sıvı kaybına yol açabilir. Egzersizi iftar sonrası hafif tempoda yapmak daha güvenlidir.
İlaç kullananlar için doktor kontrolü şarttır: Özellikle idrar söktürücü veya tansiyon ilaçları kullanan kişiler, ilaç saatlerini Ramazan’a uygun şekilde hekimle birlikte planlamalıdır.
İftarda aşırı yüklenmeyin: Çok tuzlu, baharatlı ve yağlı yemekler böbrekleri zorlar; iftarı hafif ve dengeli tutun.
Bu önlemlerle hem orucunuzu rahat geçirebilir hem de böbrek sağlığınızı koruyabilirsiniz.

* Bu içerik Liv Hospital Yayın Kurulu tarafından hazırlanmıştır.
* Web sitemizdeki içerikler sadece bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize başvurunuz. Sayfa içeriğinde Liv Hospital'da tedavi edici sağlık hizmetine yönelik bilgiler içeren ögelere yer verilmemiştir.