-
Nabız Nedir?
-
Nabız Nasıl Ölçülür?
-
Nabız Neden Yükselir?
-
Hangi Nabız Değerleri Tehlikelidir?
-
Taşikardi Nedir?
-
Taşikardi Neden Olur?
-
Nabıza Eşlik Eden Acil Tıbbi Belirtiler
-
Nabız Neden Düşer?
-
Bradikardi Neden Olur?
Kalp atış hızı, kalbin dakikadaki atım sayısıdır ve normalde yetişkinler için dakikada 60 ila 100 arasında olması beklenir. Kalp atışının vücudun belli yerlerinden hissedilmesine nabız denir. Nabız sayesinde kalp atış hızı ölçülebilir, kalp ile ilgili bilgi edinilebilir.
Nabız Nedir?
Nabız, kalp atış hızını gösterir. Kalp atış hızı, kalbin bir dakikadaki vuruş sayısıdır. Kalp atış hızı kalbin kendisi tarafından otomatik kontrol edilir. Ayrıca vücudun diğer hormonal ve sinirsel mekanizmaları da kalp atış hızı üzerinde etkilidir. Kişi aktif bir şekilde hareket ettiğinde, egzersiz yaptığında ya da korktuğunda ve heyecanlandığında kalp atış hızı artar. Kişi dinlenme halindeyken ve rahat olduğunda ise düşer.
Kalp atış hızının bir göstergesi olan nabız, kalbin her kasılmasında bir vuru şeklinde vücudun farklı yerlerinden hissedilebilir. Kalbin kasılması ile kan, vücuda pompalanır. Kan atardamarlar aracılığıyla kalpten çıkar ve bu nedenle kalbin kasılması atardamarlarda kısa süreli bir basınç oluşturur. Bu basıncın hissedilmesine nabız denir.
Bebeklerde, Çocuklarda, Yetişkinlerde ve Yaşlılarda Normal Nabız Kaç Olmalı?
Yaşa göre normal dinlenme (bazal) nabız değerleri yaş ilerledikçe değişkenlik gösterir. Bebeklerin metabolizma hızı ve oksijen ihtiyacı yetişkinlere göre çok daha yüksek olduğu için kalp atım sayıları daha fazladır.
Sağlıklı bireylerde dinlenme halindeyken beklenen ideal nabız aralıkları şöyledir:
| Yaş Grubu | Yaş Aralığı | Normal Dinlenme Nabzı (Atım/Dakika - bpm) |
| Yenidoğan | 0 - 1 Ay | 70 - 190 bpm |
| Bebek | 1 - 11 Ay | 80 - 160 bpm |
| Oyun Çağı Çocuk | 1 - 2 Yaş | 80 - 130 bpm |
| Okul Öncesi Çocuk | 3 - 5 Yaş | 80 - 120 bpm |
| Okul Çağı Çocuk | 6 - 10 Yaş | 70 - 110 bpm |
| Ergen / Genç | 11 - 17 Yaş | 60 - 100 bpm |
| Yetişkin | 18 - 64 Yaş | 60 - 100 bpm |
| Yaşlı | 65 Yaş ve Üzeri | 60 - 100 bpm (Sıklıkla 60-80 bpm aralığında seyreder) |
Sporcularda İdeal Dinlenme Nabzı Kaçtır?
Sporcularda ideal dinlenme nabzı genellikle dakikada 40 ila 60 atım (bpm) arasındadır. Üst düzey dayanıklılık sporcularında (maraton koşucuları, profesyonel bisikletçiler, yüzücüler gibi) bu değer 30 ila 40 bpm seviyelerine kadar düşebilir.
Nabız Nasıl Ölçülür?
Peki, nabız nereden ölçülür? En yaygın ve kolay ölçüm alanları, el bileğinin iç kısmında yer alan radyal arter ile boynun yan tarafında bulunan karotis arterdir; bu iki nokta cilde yakın oldukları için atımların net hissedilmesini sağlar.
Ölçüm yaparken dikkat edilmesi gereken en önemli faktör bireyin mevcut aktivite durumudur. Sabah yataktan kalkmadan veya sakin bir oturma pozisyonundayken ölçülen dinlenme nabzı, kalbinizin efor sarf etmediği andaki temel sağlık durumunu yansıtır. Öte yandan, fiziksel aktivite sırasında kalbin kaslara daha fazla oksijen taşımasıyla yükselen egzersiz nabzı, antrenman yoğunluğunu ve kardiyovasküler dayanıklılığı takip etmek açısından kritik bir parametredir.
Tüm bu değerlendirmeleri yaparken tek bir sabit rakama odaklanmamak gerekir. Çünkü yaşa göre normal nabız değerleri değişkenlik gösterir. Örneğin, yeni doğan bebeklerde dakikadaki atım sayısı çok daha yüksekken, yaş ilerledikçe bu değerler yetişkin seviyelerine doğru dengelenir.
Nabız Neden Yükselir?
Nabzın yüksek olması, kalbin normalden hızlı attığı anlamına gelir. Kalp atış hızının arttığı bu duruma tıp literatüründe taşikardi adı verilir. Normal bir yetişkinde dinlenme halindeyken ölçülmesi beklenen nabız 60 ila 100 arasındadır. Profesyonel sporcularda normal dinlenme nabzı çok daha düşük olabilir. Kalbin dinlenme sırasında dakikada 100 defadan fazla atması durumuna taşikardi denir.
Hangi Nabız Değerleri Tehlikelidir?
Yetişkinlerde dinlenme halindeyken ölçülen nabız değerlerinin 120 bpm üzerinde veya profesyonel sporcu geçmişi olmamasına rağmen 40 bpm altında olması tıbben kritik kabul edilir ve acil değerlendirme gerektirir.
Dinlenme anında (herhangi bir fiziksel efor, heyecan veya kafein etkisi yokken) karşılaşılan şu değerler risk teşkil eder.
| Durum | Dinlenme Nabız Değeri | Risk ve Durum Değerlendirmesi |
| Aşırı Yüksek (Ağır Taşikardi) | > 120 - 130 bpm | Kalp odacıklarının kanla dolmasına fırsat kalmaz. Doku ve organlara giden oksijen miktarı düşer. |
| Kritik Yüksek (Aritmi / Fırtına) | > 150 bpm | Acil tıbbi müdahale gerektirir. Kalp yetmezliği, inme veya ritim bozukluğuna (AFib, SVT vb.) işaret edebilir. |
| Aşırı Düşük (Ağır Bradikardi) | < 40 - 50 bpm (Sporcu dışı) | Kalp, beyin ve vital organların ihtiyacını karşılayacak kadar kan pompalayamaz (Doku hipoksisi riski). |
Taşikardi Nedir?
Taşikardi, dinlenme halindeki bir yetişkinde kalp atış hızının dakikada 100’ün üzerine çıkması durumudur. Taşikardi durumunda kalp çok sık atım yaptığı için, her bir vuruş sırasında kalbin kanla dolması mümkün olmaz. Bu nedenle dolaşım bir nevi sekteye uğrar. Kalbin pompaladığı kanın hızı nedeniyle vücut hücreleri, ihtiyaç duyduğu oksijeni alamamaya başlar. Bu yüzden taşikardi uzun vadede tehlikeli bir durum olabilir.
Sinüs Taşikardi
Kalp, kendi ritmini otomatik olarak düzenleyebilen bir yapıdadır. Bunu sağlamak için kendi elektriksel odakları vardır. Sinoatrial (SA) odak olarak adlandırılan bu sinirsel uyarı merkezi, kalbin ne sıklıkla attığını kontrol eder. Korku, kaygı ve benzeri durumlarda ya da egzersiz sırasında kalp, kısa süreliğine daha sık sinyal gönderebilir. Buna sinüs taşikardisi denir ve kişi sakinleştiğinde ya da dinlendiğinde kaybolur. Diğer taşikardi türleri bu şekilde davranmayabilir. Kimi zaman düzenli olarak tekrarlayabilir ve daha ciddi bir duruma işaret ediyor olabilir.
Taşikardi Neden Olur?
Taşikardiye neden olabilecek bazı durumlar aşağıdaki gibi sıralanabilir:
- Stres ve strese bağlı kaygı bozuklukları,
- Normalde önerilenden daha fazla kafein ya da alkol tüketmek,
- Sigara içmek ya da tütün ürünleri kullanmak,
- Kardiyomiyopati (kalp kası hastalığı), kalp krizi, kalp hastalığı ve benzeri diğer kalp problemleri,
- Koroner arterlerdeki dolaşımın yeterli olmaması ve
- Bazı ilaçlar.
Taşikardi, nedeni bilinmiyorsa ciddi bir sorunu işaret ediyor olabilir.
Nabıza Eşlik Eden Acil Tıbbi Belirtiler
Sadece nabız sayısı değil, nabız değişimine eşlik eden semptomlar hayati önem taşır. Nabız yüksekliği veya düşüklüğü ile birlikte aşağıdaki belirtilerden biri bile varsa zaman kaybetmeden acil sağlık hizmetlerine başvurulmalıdır:
- Göğüs Ağrısı ve Baskı: Göğsün ortasında sıkışma, yanma veya sol kola, çeneye, sırta yayılan ağrı hissi.
- Nefes Darlığı: Oturur pozisyondayken bile aniden başlayan soluk alıp vermede güçlük.
- Baş Dönmesi ve Sersemlik: Beyne yeterli kan gitmemesine bağlı gelişen göz kararması veya dengesizlik.
- Bayılma veya Bayılacak Gibi Olma: Kısa süreli bilinç kaybı ya da aniden yere yığılma.
- Soğuk Terleme ve Solukluk: Cildin soğuk, nemli ve soluk bir hal alması.
- Şiddetli Çarpıntı ve Düzensizlik: Kalbin "göğüsten çıkacakmış gibi" atması veya düzensiz/atlayarak vurması.
Nabız Neden Düşer?
Nabzın normalden düşük olduğu duruma bradikardi denir. Bradikardi durumunda kalp, dakikada 60 defadan daha az atar. Normalden daha yavaştır. Yavaşlığı yüzünden kalp, vücudun ihtiyaçlarını karşılayacak kadar kan pompalayamaz. Bu durum uzun vadede tehlikeli olabilir. Ancak kimi zaman bradikardi, özellikle fiziksel olarak çok aktif kişilerde (mesela profesyonel sporcularda) herhangi bir zararlı etkiye neden olmadan da ortaya çıkmış olabilir.
Bradikardi pek çok çeşitli nedenden dolayı ortaya çıkabilir. Taşikardi ve Bradikardi arasındaki farklar tedavi için yol gösterici olacaktır.
| Özellik | Normal Nabız | Taşikardi (Yüksek) | Bradikardi (Düşük) |
| Atım Sayısı (Dakika) | 60 - 100 bpm | > 100 bpm | < 60 bpm |
| Tipik Durumlar | Dinlenme hali | Egzersiz, stres, ateş, kafein | Sporcu geçmişi, derin uyku |
| Risk Durumu | Sağlıklı değer | Sürekliyse organ yetmezliği riski | Sürekliyse doku hipoksisi riski |
Bradikardi Neden Olur?
En yaygın nedenler, aşağıda sıralandığı gibidir:
- Kalsiyum, magnezyum ve potasyum gibi elektrolit eksiklikleri,
- Anoreksiya nervoza gibi yeme bozuklukları,
- Kalbin iç zarının inflamasyonu (endokardit), kalp kasının inflamasyonu (miyokardit) veya kalbin perikardiyal zarının (perikardit) iltihaplanması,
- Hızlıca tedavi edilmemiş strep boğaz enfeksiyonu sonucu bakterilerin kalbe ilerleyerek zarar vermesi,
- Romatizmal ateş ve romatizmal kalp hastalığı,
- SA (sinoatrial) düğümün zarar gördüğü hasta sinüs sendromu,
- Kalp bloğu,
- Beta blokerler, kalsiyum kanal blokerleri, anti-aritmi ilaçları, narkotik ilaçlar, lityum ve bazı antidepresanlar,
- Kalp ameliyatı,
- Radyasyon tedavisi,
- Kalp krizi,
- Kalp yetmezliği,
- Koroner arter hastalığı,
- Travma,
- Hipotermi (vücut ısısının normalden çok daha düşük olması),
- Hipotiroidizm,
- Uyku apnesi ve
- İntrakraniyal hipertansiyon (şişme, kanama veya diğer nedenlerden dolayı beyinde oluşan baskı).
Eğer bradikardiniz olduğundan şüpheleniyorsanız en yakın sağlık kuruluşuna başvurmayı düşünebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Nabız düşüklüğüne bradikardi denir. Bradikardi kalbin normalden daha yavaş kalp atışı durumudur. Pek çok nedeni olabilir. Bunlardan birkaçı şöyledir: elektrolit eksiklikleri, kalp ile ilgili sorunlar, hipotiroidizm, hipotermi ve bazı ilaçlar vs.
Nabız düşüklüğünün nedeninin ne olduğu bilinmeden müdahale etmek mümkün olmayabilir. Altta yatan neden, göründüğünden daha ciddi olabilir. Bu nedenle düşük nabız durumunda bir sağlık kuruluşuna başvurmak daha net bir çözüm olabilir.
Nabzın normal bir yetişkinde dinlenme halinde 60 ila 100 arasında olması beklenir. Nabzın normalden yüksek olmasına taşikardi denir. Taşikardi durumunda kalp olması gerekenden çok daha hızlı atar. Pek çok farklı nedeni olabilen taşikardinin en sık nedenlerinden bazıları; kalp sorunları, stres, sigara, kafein, alkol olarak sayılabilir.
Tedavi edilmesi gereken bir durumdur. Kişi, taşikardi durumunda bir sağlık kuruluşuna başvurmayı düşünebilir.
Tedavi edilmesi gereken bir durum olduğu için taşikardisi olan kişinin, bir sağlık kuruluşuna başvurması gerekliliği düşünülebilir.
Tedavi edilmesi gereken acil bir durumdur ve kişi nabız 150 olduğunda bir sağlık kuruluşuna başvurmalıdır.
Nabız değeri yaşa göre değişebilir ve her yaş grubunda normal nabız değerleri farklı olabilir.
- Yenidoğanlar (0-1 yaş): 100-160 atım/dakika
- Bebekler (1-2 yaş): 90-150 atım/dakika
- Çocuklar (3-6 yaş): 80-120 atım/dakika
- Çocuklar (7-12 yaş): 70-110 atım/dakika
- Gençler ve Yetişkinler (13-18 yaş): 60-100 atım/dakika
- Yetişkinler (19-60 yaş): 60-100 atım/dakika
- Yaşlı Yetişkinler (60 yaş ve üzeri): 60-100 atım/dakika
Ancak, her bireyin nabız değeri kişisel faktörlere, fiziksel aktivite düzeyine ve sağlık durumuna bağlı olarak değişebilir.
Nabzın yüksek olması, kalbin olması gerekenden daha hızlı attığını işaret eder. Yetişkinlerde dinlenme halindeyken 100’ün üzerinde olan nabza, yüksek nabız ya da taşikardi denir. Kalbin hızlı atması genellikle altta yatan bir sorunun göstergesidir. Bu nedenle bir hekimin muayenesi ve değerlendirmesi gerekir.
* Web sitemizde yer alan içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacıyla sunulmaktadır. Tanı ve tedavi süreci kişiye özeldir. Sağlık durumunuzun değerlendirilmesi ve uygun tedavi planının belirlenmesi için mutlaka bir hekime başvurunuz.
Bu İçeriği Yapay Zeka İle Özetle
