Anksiyete Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi
-
Anksiyete Nedir?
-
Anksiyete Bozukluğu Nedir?
-
Anksiyete Belirtileri Nelerdir?
-
Anksiyete Bozukluğu (GAD-7) Tarama Testi
-
Anksiyete Neden Olur?
-
Anksiyete Bozukluğu Türleri
-
Anksiyete Atağı ile Panik Atak Aynı mı?
-
Anksiyete Nasıl Anlaşılır?
-
Anksiyete Nasıl Tedavi Edilir?
-
Anksiyeteyle Başa Çıkmayı Neler Destekler?
-
Ne Zaman Profesyonel Yardım Alınmalı?
Anksiyete, stres, belirsizlik veya olası bir tehlike karşısında ortaya çıkabilen kaygı ve endişe durumudur. Kaygı yoğunlaştığında, kontrol edilmesi zorlaştığında ve günlük yaşamı etkilediğinde anksiyete bozukluğu açısından değerlendirme gerekebilir.
Anksiyete Nedir?
Anksiyete, kişinin belirsizlik, stres veya olası bir tehlike karşısında yaşayabildiği kaygı, endişe ve gerginlik halidir. Sınav, iş görüşmesi veya önemli bir yaşam değişikliği öncesinde kaygı duymak normal olabilir. Kaygının çok yoğun olması, kontrol edilmesinin zorlaşması ve günlük yaşamı etkilemesi ise anksiyete bozukluğu açısından değerlendirme gerektirebilir. Her kaygı hissi bir ruhsal hastalık anlamına gelmez.

Anksiyete Bozukluğu Nedir?
Anksiyete bozuklukları, aşırı korku veya kaygının belirgin sıkıntıya ve günlük yaşamda işlev kaybına yol açtığı ruhsal rahatsızlıklar grubudur. Kişi işe veya okula odaklanmakta, sosyal ilişkilerini sürdürmekte ya da kaygı yaratan durumlarla karşılaşmakta zorlanabilir. Değerlendirmede kaygının süresi ve şiddetinin yanı sıra ortaya çıktığı koşullar ve kişinin yaşamı üzerindeki etkisi de dikkate alınır.
Anksiyete Belirtileri Nelerdir?
Anksiyete belirtileri kişiden kişiye değişebilir. Belirtiler ruhsal, bedensel ve davranışsal olarak ortaya çıkabilir. Bu bulguların tek başına bulunması anksiyete bozukluğu tanısı koydurmaz; farklı ruhsal veya bedensel sağlık sorunlarında da benzer belirtiler görülebilir. Anksiyete ve depresyon farklı ruh sağlığı sorunlarıdır; bazı kişilerde birlikte görülebilir ve benzer belirtiler ortaya çıkarabilir. Belirtilerin değerlendirilmesi için uzman desteği alınması önemlidir.
Ruhsal Belirtiler
- Kontrol edilmesi zor endişe ve kaygı
- Huzursuzluk ve gerginlik
- Kötü bir şey olacakmış hissi
- Odaklanma ve dikkat güçlüğü
- Endişeleri kontrol etmekte zorlanma
- Sinirlilik veya kolay gerilme
Bedensel Belirtiler
- Kalp çarpıntısı veya kalp atışlarının hızlanması
- Terleme
- Titreme
- Kas gerginliği
- Nefes alıp vermede hızlanma veya nefes darlığı hissi
- Mide bulantısı, karın rahatsızlığı veya diğer mide-bağırsak yakınmaları
- Baş dönmesi veya sersemlik hissi
- Yorgunluk
- Uyku sorunları
Davranışsal Belirtiler
- Kaygı oluşturan durumlardan kaçınma
- Sosyal ortamlardan uzaklaşma
- Kaygıyla başa çıkmak için belirli davranışlara başvurma
- Günlük işlerde veya sorumluluklarda zorlanma
- Kaygı nedeniyle iş, okul veya sosyal yaşamda işlevselliğin azalması
Anksiyete Bozukluğu (GAD-7) Tarama Testi
Son iki haftadaki kaygı belirtilerinizi GAD-7 tarama ölçeği ile değerlendirebilirsiniz.
Teste GitAnksiyete Neden Olur?
Anksiyetenin ortaya çıkmasında tek bir neden bulunmayabilir. Genetik yatkınlık, stres, travmatik yaşam deneyimleri, çevresel koşullar, bazı ruhsal durumlar ve bazı bedensel sağlık sorunları anksiyete belirtilerinin ortaya çıkmasında rol oynayabilir. Bazı ilaçlar, alkol veya diğer maddelerin kullanımı da kaygı belirtilerini etkileyebilir.
Anksiyete çoğu zaman biyolojik, psikolojik ve çevresel faktörlerin birlikte değerlendirilmesini gerektiren çok etkenli bir durumdur. Tiroid hastalıkları, bazı hormonal değişiklikler, kronik ağrı veya başka sağlık sorunları da benzer belirtilere neden olabilir. Bu nedenle belirtilerin nedenini belirlemek için kişinin öyküsü ve gerekli görülen durumlarda tıbbi değerlendirme birlikte ele alınabilir.

Anksiyete Bozukluğu Türleri
Anksiyete bozuklukları farklı şekillerde ortaya çıkabilir. Belirtilerin hangi durumlarda ortaya çıktığı, ne kadar sürdüğü ve günlük yaşamı nasıl etkilediği değerlendirilerek farklı anksiyete bozuklukları birbirinden ayrılır.
Yaygın Anksiyete Bozukluğu
Yaygın anksiyete bozukluğunda kişi sağlık, iş, okul, aile veya maddi durum gibi günlük yaşamın farklı alanları hakkında yoğun ve kontrol edilmesi zor endişeler yaşayabilir. Kaygıya huzursuzluk, kas gerginliği, çabuk yorulma, odaklanma güçlüğü veya uyku sorunları eşlik edebilir. Yaygın anksiyete bozukluğu tanısının değerlendirilmesinde, endişelerin çoğu gün ortaya çıkması ve en az altı ay sürmesi gibi ölçütler dikkate alınır. Bununla birlikte, belirtiler günlük yaşamı etkiliyorsa profesyonel destek almak için altı ay beklemek gerekmez.
Sosyal Anksiyete
Sosyal anksiyete, kişinin başkaları tarafından değerlendirilme, eleştirilme veya küçük düşürülme korkusu nedeniyle sosyal ve performans gerektiren durumlarda yoğun kaygı yaşamasıdır. Topluluk önünde konuşma, yeni insanlarla tanışma, yemek yeme veya başkalarının önünde bir iş yapma gibi durumlar kaygıyı tetikleyebilir. Yoğun kaygı, kişinin bu durumlardan kaçınmasına ve sosyal veya mesleki yaşamının etkilenmesine neden olabilir.
Panik Bozukluk
Panik bozukluk, tekrarlayan ve beklenmedik panik ataklarla birlikte yeni bir atak geçirme konusunda sürekli endişe veya ataklara bağlı belirgin davranış değişikliklerinin görülebildiği bir anksiyete bozukluğudur. Panik atak sırasında çarpıntı, nefes darlığı, göğüs sıkışması, terleme, titreme, baş dönmesi veya yoğun korku gibi belirtiler ortaya çıkabilir. Tek bir panik atak geçirmek tek başına panik bozukluk tanısı anlamına gelmez.
Özgül Fobiler
Özgül fobiler, belirli bir nesne veya durum karşısında kişinin gerçek tehlikeyle orantısız düzeyde yoğun korku ve kaygı yaşamasıyla karakterizedir. Hayvanlar, yükseklik, uçuş, iğne veya kan gibi belirli durumlar tetikleyici olabilir. Kişi korktuğu durumdan kaçınabilir veya bu durumla karşılaştığında yoğun kaygı yaşayabilir.
Anksiyete Atağı ile Panik Atak Aynı mı?
"Anksiyete atağı" ifadesi günlük dilde yoğun kaygı veya endişenin arttığı dönemleri tanımlamak için kullanılabilir. Bu ifade her zaman panik atak anlamına gelmez. Panik atak ise yoğun korku veya rahatsızlığın aniden başladığı ve çarpıntı, terleme, nefes darlığı, titreme, baş dönmesi gibi fiziksel belirtilerin eşlik edebildiği belirgin bir durumdur.
Tek bir panik atak geçirmek panik bozukluk tanısı koydurmaz. Tekrarlayan beklenmedik panik ataklar, yeni bir atak geçirme korkusu veya ataklar nedeniyle davranışlarda belirgin değişiklikler varsa psikiyatri uzmanı tarafından değerlendirme yapılması gerekir.
Anksiyete Nasıl Anlaşılır?
Anksiyetenin değerlendirilmesinde kişinin yaşadığı belirtilerin ne zaman başladığı, ne kadar sürdüğü, hangi durumlarda ortaya çıktığı ve günlük yaşamı ne ölçüde etkilediği ele alınır. Kullanılan ilaçlar, madde kullanımı, eşlik eden ruhsal durumlar ve diğer sağlık sorunları da değerlendirmeye dahil edilebilir.
Hekim gerekli gördüğünde fizik muayene veya bazı tetkikler isteyerek benzer belirtilere yol açabilecek bedensel durumları değerlendirebilir.
GAD-7 gibi doğrulanmış tarama ölçekleri, kaygı belirtilerinin düzeyini değerlendirmeye yardımcı olabilir. Ancak bu ölçekler tek başına anksiyete bozukluğu tanısı koymak veya anksiyete bozukluğunu kesin olarak dışlamak için yeterli değildir. Tanı, kişinin belirtileri ve klinik değerlendirme birlikte ele alınarak konur.
Anksiyete Nasıl Tedavi Edilir?
Anksiyete tedavisi, belirtilerin türüne ve şiddetine, kişinin ihtiyaçlarına ve eşlik eden durumlara göre planlanır. Bilişsel davranışçı terapi gibi psikoterapi yöntemleri anksiyete bozukluklarının tedavisinde kullanılabilir. Gerektiğinde psikiyatri uzmanı tarafından ilaç tedavisi önerilebilir.
Psikoterapi ve ilaç tedavisi bazı kişilerde birlikte uygulanabilir. Tedavinin süresi ve kullanılan yöntemler kişiden kişiye değişir. Bu nedenle herkes için aynı seans sayısı veya belirli bir iyileşme süresi vermek doğru değildir. İlaçlar hekim önerisi olmadan başlanmamalı, bırakılmamalı veya dozları değiştirilmemelidir.
Anksiyeteyle Başa Çıkmayı Neler Destekler?
Günlük yaşamda uygulanabilecek bazı alışkanlıklar anksiyete belirtileriyle başa çıkmayı destekleyebilir. Düzenli uyku, kişinin sağlık durumuna uygun fiziksel aktivite, kafein tüketiminin azaltılması, gevşeme uygulamaları ve güvenilen kişilerden sosyal destek alınması yararlı olabilir.
- Düzenli ve yeterli uyumaya çalışmak
- Kişinin sağlık durumuna uygun fiziksel aktivite yapmak
- Aşırı kafein tüketimini azaltmak
- Nefes ve gevşeme egzersizlerinden yararlanmak
- Güvenilen kişilerle duyguları paylaşmak
- Alkol ve diğer maddelerin kaygı üzerindeki etkileri konusunda gerektiğinde sağlık uzmanından destek almak
Bu alışkanlıklar anksiyete bozukluklarında gerektiğinde uygulanan psikoterapi veya ilaç tedavisinin yerine geçmez. Belirtiler günlük yaşamı etkiliyorsa profesyonel değerlendirme alınmalıdır.
Ne Zaman Profesyonel Yardım Alınmalı?
Kaygı iş, okul, uyku veya sosyal ilişkileri etkiliyorsa, kaygı yaratan durumlardan kaçınma giderek artıyorsa veya kişi belirtilerle baş etmekte zorlanıyorsa profesyonel destek alınmalıdır.
Anksiyete, bazı kişilerde uykuya dalma güçlüğü veya gece sık uyanma gibi sorunlarla birlikte görülebilir. Uzun süren uyku sorunları için uyku bozuklukları hakkında bilgi almak ve gerekli değerlendirmeyi yaptırmak yararlı olabilir. Anksiyete bozukluğu şüphesinde psikiyatri bölümüne başvurulabilir.
Psikoterapi, kişinin ihtiyaçlarına ve yaşadığı soruna uygun eğitim ve yetkinliğe sahip bir ruh sağlığı uzmanı tarafından uygulanabilir. Gerektiğinde psikiyatri uzmanıyla iş birliği içinde yürütülebilir.
Yeni başlayan veya şiddetli göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı ya da bayılma gibi belirtiler yalnızca kaygıya bağlanmamalı ve tıbbi olarak değerlendirilmelidir. Kendine zarar verme düşüncesi veya acil güvenlik riski varsa gecikmeden yardım alınmalı; acil tehlike durumunda 112 aranmalı veya en yakın acil servise başvurulmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Anksiyete, stres, belirsizlik veya olası bir tehlike karşısında ortaya çıkabilen kaygı, endişe ve gerginlik halidir. Kaygının yoğun, kontrol edilmesi zor ve günlük yaşamı etkileyen bir hale gelmesi anksiyete bozukluğu açısından değerlendirme gerektirebilir.
Anksiyete; yoğun endişe, huzursuzluk, odaklanma güçlüğü, çarpıntı, terleme, titreme, kas gerginliği, nefes darlığı hissi, mide-bağırsak yakınmaları, kaçınma davranışları ve uyku sorunları gibi ruhsal, bedensel ve davranışsal belirtilere yol açabilir.
Anksiyetenin tek bir nedeni olmayabilir. Genetik yatkınlık, stres, travmatik yaşam deneyimleri, çevresel koşullar, bazı ruhsal durumlar, bedensel sağlık sorunları, bazı ilaçlar, alkol ve diğer maddeler kaygı belirtilerinin ortaya çıkmasında rol oynayabilir.
Anksiyetenin nasıl tedavi edileceği belirtilerin türüne, şiddetine ve kişinin ihtiyaçlarına göre değişir. Psikoterapi, özellikle bilişsel davranışçı terapi, ve gerektiğinde ilaç tedavisi kullanılabilir. Günlük yaşamda düzenli uyku, fiziksel aktivite ve aşırı kafeinden kaçınma gibi alışkanlıklar da tedaviyi destekleyebilir.
Anksiyete, belirli bir endişe veya tehdit algısıyla ilişkili olarak gelişebilen ve zaman içinde devam edebilen bir kaygı durumudur. Panik atak ise aniden başlayan, kısa sürede yoğunlaşan korku veya rahatsızlık hissiyle karakterizedir. Panik atak sırasında çarpıntı, terleme, titreme, nefes darlığı hissi ve baş dönmesi gibi belirtiler görülebilir.
Anksiyete belirtileri günlük yaşamı etkiliyorsa psikiyatri bölümüne başvurulabilir. Gerekli durumlarda benzer belirtilere neden olabilecek bedensel sağlık sorunlarının değerlendirilmesi için farklı tıbbi branşlardan da destek alınabilir.
Hayır. GAD-7 gibi tarama ölçekleri anksiyete belirtilerinin değerlendirilmesine yardımcı olabilir ancak tek başına anksiyete bozukluğu tanısı koydurmaz. Tanı, kişinin belirtileri, öyküsü ve günlük yaşam üzerindeki etkisi değerlendirilerek konulur.
Evet, anksiyete bozuklukları uygun tedavi ve destekle yönetilebilir. Tedaviye yanıt kişiden kişiye değişebilir. Belirtilerin seyri; anksiyete bozukluğunun türüne, şiddetine ve kişinin ihtiyaçlarına göre farklılık gösterebilir.
Hayır. “Anksiyete atağı” günlük dilde kaygının belirgin biçimde arttığı dönemleri tanımlamak için kullanılabilir; ancak panik atak gibi sınırları belirlenmiş bir klinik tanım değildir. Panik atak, aniden başlayan ve kısa sürede yoğunlaşan korku veya rahatsızlık hissiyle ortaya çıkar. Bu nedenle iki ifade her zaman aynı durumu anlatmaz.
Kaygı iş, okul, uyku veya sosyal ilişkileri etkiliyor, kaçınma davranışları artıyor ya da belirtilerle baş etmek zorlaşıyorsa profesyonel değerlendirme alınmalıdır. Yeni başlayan şiddetli göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı veya bayılma gibi belirtiler yalnızca anksiyeteye bağlanmamalı ve gecikmeden tıbbi olarak değerlendirilmelidir. Kendine zarar verme düşüncesi varsa da acil profesyonel destek alınmalıdır.
Hazırlayanlar