Patatesin Faydaları Nelerdir? Besin Değeri ve Tüketimi
-
Patates Nedir?
-
Patatesin Besin Değeri Nedir?
-
Patates Kaç Kalori? Haşlanmış Patatesin Kalorisi
-
Patatesin Faydaları Nelerdir?
-
Patates Kilo Aldırır mı? Diyette Yenir mi?
-
Diyabeti Olanlar Patates Yiyebilir mi?
-
Soğutulmuş Patates ve Dirençli Nişasta
-
Patates Nasıl Daha Dengeli Tüketilir?
-
Yeşillenmiş veya Filizlenmiş Patates Yenir mi?
-
Patates Nasıl Saklanır?
-
Patates ve Tatlı Patates Arasındaki Fark Nedir?
Patates; karbonhidrat, potasyum, C vitamini ve bir miktar lif sağlayan nişastalı bir sebzedir. Haşlanarak, buharda veya ölçülü yağla pişirildiğinde dengeli bir öğünün parçası olabilir. Patatesin faydalarını değerlendirirken porsiyon, pişirme yöntemi ve yanında tüketilen besinler birlikte düşünülmelidir. Sade haşlanmış patates ile bol yağlı kızartmanın enerji içeriği aynı değildir.
Patatesin nişasta içermesi onu beslenmeden tamamen çıkarmayı gerektirmez. Ancak patates yemeğini sınırsız tüketilebilecek bir sebze garnitürü olarak görmek de doğru değildir. Öğündeki ekmek, pilav veya makarna miktarını patates porsiyonuyla birlikte planlamak, özellikle kan şekeri takibi yapan kişiler için önemlidir.
Patates Nedir?
Sofralık patates, bilimsel adı Solanum tuberosum olan bitkinin toprak altında gelişen yumrusudur. Sarı, beyaz, kırmızı kabuklu veya mor etli çeşitleri bulunur. Çeşitlerin nişasta oranı, dokusu ve pişirme sırasında dağılma eğilimi farklıdır. Bu nedenle püre için uygun bir patates, salatada aynı sonucu vermeyebilir.
Patates sebze olarak sınıflansa da beslenme planında çoğunlukla nişastalı karbonhidrat kaynağı olarak değerlendirilir. Bir tabak patatesin yanına ayrıca bol miktarda ekmek ve pilav eklemek, öğünün toplam karbonhidratını artırır. Salata veya nişastasız sebzeler ise öğüne farklı besin öğeleri ve hacim kazandırır.
Patatesin Besin Değeri Nedir?
TürKomp Ulusal Gıda Kompozisyon Veri Tabanı'ndaki sarı sofralık patates kaydında, yenebilir 100 gram için ortalama değerler şöyledir:
- Enerji: 68 kilokalori.
- Karbonhidrat: 14,4 gram.
- Protein: 1,5 gram.
- Toplam yağ: 0,2 gram.
- Diyet lifi: 1,4 gram.
- Potasyum: 325 miligram.
- C vitamini: 24 miligram.
Bu değerler Marfona, Granola ve Marabel çeşitlerini kapsayan kayda aittir; her pişmiş patates yemeğini temsil etmez. Çeşit, yetiştirme koşulları, kabuğun ayrılması ve pişirme sırasında değişen su miktarı sonucu etkiler. Yağ, süt, krema veya peynir eklenmesi de tarifin besin değerini değiştirir.
Patates Kaç Kalori? Haşlanmış Patatesin Kalorisi
Patatesin kalorisi hazırlanma biçimine göre değişir. USDA'nın kabuğunda, tuz eklenmeden haşlanmış ve kabuğu ayrılmış patates kaydında 100 gram yenebilir kısım yaklaşık 87 kilokalori ve 20,1 gram toplam karbonhidrat içerir. Bu örneğe göre 150 gramlık pişmiş porsiyon yaklaşık 131 kilokalori ve 30 gram toplam karbonhidrat sağlar. Bu miktar kişiye önerilen zorunlu porsiyon değil, hesabın nasıl değiştiğini gösteren bir örnektir.
“Bir patates kaç kalori?” sorusunu yalnızca adetle yanıtlamak yanıltıcı olabilir; küçük ve büyük yumruların ağırlıkları farklıdır. Mutfak tartısıyla pişmiş yenebilir kısmı ölçmek daha anlaşılır bir karşılaştırma sağlar. TürKomp'taki sofralık ürün ile USDA'daki haşlanmış ürün farklı referanslardır; aradaki farktan pişirmenin kendiliğinden kalori oluşturduğu sonucu çıkarılamaz.
Patatesin Faydaları Nelerdir?
Günlük Enerji İhtiyacına Katkı Sağlar
Patatesteki nişasta, sindirim sırasında enerji için kullanılabilen daha küçük bileşenlere parçalanır. Bu nedenle patates, günlük enerji gereksiniminin karşılanmasına katkıda bulunabilir. Çalışma düzeni, hareket düzeyi ve diğer öğünlerin içeriği uygun porsiyonu etkiler. Enerji sağlaması, yorgunluğun her nedenini gidereceği veya spor performansını tek başına artıracağı anlamına gelmez.
Potasyum ve Vitamin Alımını Destekler
Potasyum, kasların ve sinirlerin normal çalışmasında görev alır. C vitamini ise kolajen oluşumu ve bağışıklık sisteminin normal işlevleri açısından önemlidir. Patates bu besin öğelerinin alımına katkı sağlayabilir. Bununla birlikte patates tüketimi tansiyon ilacının yerine geçmez; enfeksiyonları önleyen ya da tedavi eden bir uygulama olarak sunulamaz. Beslenmenin genel dengesi belirleyicidir.
Lif ve Tokluk Açısından Öğüne Katkıda Bulunabilir
Patatesin içerdiği lif ve su, öğünün hacmine katkı sağlar. Uygun, sağlam bir ürünün iyi temizlenmiş kabuğuyla tüketilmesi lif alımını artırabilir. Tokluk hissi yalnızca patatese bağlı değildir; öğündeki protein, yağ, lif ve toplam miktar da etkilidir. Bu nedenle patatesi yoğurt, yumurta veya baklagil gibi başka besinlerle ve sebzelerle eşleştirmek daha dengeli bir öğün kurmayı kolaylaştırır.
Patates Kilo Aldırır mı? Diyette Yenir mi?
Patates tek başına kaçınılmaz olarak kilo aldıran bir besin değildir. Kilo değişimi, zaman içindeki toplam enerji alımı ve harcamasıyla ilişkilidir. Sade haşlama ile bol yağda kızartma arasındaki farkın önemli bir bölümü eklenen yağdan gelir. Püreye eklenen tereyağı ve krema, salatadaki mayonez veya fırın patatesin üzerindeki soslar da hesaba katılmalıdır.
Yalnızca patates tüketmeye dayalı kısa süreli diyetler besin çeşitliliğini sınırlar. Kilo yönetimi için tek bir besine dayanan program yerine sürdürülebilir bir plan tercih edilmelidir. İhtiyaca uygun porsiyon ve tarif seçimi için beslenme ve diyetetik değerlendirmesinden yararlanılabilir.
Diyabeti Olanlar Patates Yiyebilir mi?
Diyabet tanısı, herkes için otomatik patates yasağı anlamına gelmez. Patates nişastalı bir besindir ve öğünün karbonhidrat hesabına dahil edilmelidir. Yanındaki ekmek, pilav veya makarna miktarıyla birlikte değerlendirilmesi gerekir. Porsiyon ve kişisel kan şekeri yanıtı, yalnızca besinin adına bakmaktan daha yol göstericidir.
Patatesin glisemik indeksi; çeşide, hazırlanma biçimine ve tüketim koşullarına göre değişebilir. Haşlanmış olması her patatesi düşük glisemik indeksli yapmaz. Öğünü nişastasız sebzeler ve uygun protein kaynaklarıyla dengelemek, kişisel tedavi planına uymak ve önerilen ölçümleri takip etmek önemlidir. İlaç veya insülin dozu internetten edinilen porsiyon önerileriyle değiştirilmemelidir.
Soğutulmuş Patates ve Dirençli Nişasta
Pişmiş patates soğutulduğunda nişastanın bir bölümü sindirime daha dirençli bir yapıya dönüşebilir. Dirençli nişasta adı verilen bu kısım, ince bağırsakta diğer nişastalar gibi tamamen sindirilmez. Ancak soğutmak patatesteki bütün karbonhidratı ortadan kaldırmaz ve patatesi kalorisiz hale getirmez.
Açlık kan şekeri ve insülini yüksek 30 kadınla yapılan küçük, kısa süreli bir çapraz çalışmada soğutulmuş patates sonrasında bazı yemek sonrası yanıtlar daha düşük bulunmuştur. Bu sonuç herkes için aynı etkiyi veya uzun dönemde diyabet tedavisini kanıtlamaz. Soğutulmuş patates de porsiyon hesabına dahil edilmelidir. Soğutma sırasında gıda güvenliği kurallarına uyulması ayrıca gerekir.
Patates Nasıl Daha Dengeli Tüketilir?
Haşlama ve buharda pişirme, yağ eklemeden hazırlamaya olanak verir. Fırında veya sıcak hava fritözünde pişirirken kullanılan yağı ölçmek ve patatesleri yakmadan pişirmek önemlidir. Cihazın adı tek başına yemeğin kalorisini belirlemez; yağ miktarı, kaplama ve porsiyon sonucu değiştirir.
Yüksek sıcaklıkta pişirme sırasında patateste akrilamid oluşabilir. Dilimleri koyu kahverengi hale getirmek yerine açık altın sarısı renkte bırakmak ve paketli ürünlerin pişirme talimatlarına uymak maruziyeti azaltmaya yardımcı olur. Bu bilgi, ara sıra patates yiyen bir kişide kanser gelişeceği anlamına gelmez. Amaç dengeli tüketim ve gereksiz aşırı kızarmayı azaltmaktır.
Yeşillenmiş veya Filizlenmiş Patates Yenir mi?
Yeşillenmiş, belirgin filizlenmiş, buruşmuş veya bozulmuş patatesleri tüketmeyin. Yeşil renk klorofilden kaynaklanır; aynı koşullarda glikoalkaloit adı verilen doğal toksinlerin artabileceğini gösteren bir uyarıdır. Bu bileşikler özellikle kabuk, göz ve filizlerde daha yüksek olabilir. Küçük gözler ve sınırlı yeşil alanlar genişçe uzaklaştırılsa da yaygın yeşillenmiş ürünü kurtarmaya çalışmak uygun değildir.
Acı tat veya ağızda yanma fark edilen patates yemeğini yemeyi bırakın; güvenliğini anlamak için tadına bakmayın. Haşlamaya güvenerek şüpheli ürünü tüketmeyin. Sonrasında kusma, ishal veya karın ağrısı gelişirse sağlık değerlendirmesi alın; bilinç değişikliği ya da solunum güçlüğünde acil yardım isteyin.
Patates Nasıl Saklanır?
Çiğ patatesleri ışık almayan, serin, kuru ve havalanabilen bir yerde tutun; bozulmuş yumruları ayırın. Pişmiş patates ve patates salatası ise oda sıcaklığında uzun süre bekletilmemelidir. Artan yemeği küçük, sığ kaplara bölerek en geç iki saat içinde buzdolabına kaldırın. Ortam 32 °C üzerindeyse bu süre bir saattir. Buzdolabını yaklaşık 4 °C veya altında tutun.
Patates ve Tatlı Patates Arasındaki Fark Nedir?
Sofralık patates ile tatlı patates farklı bitkilerdir. Tatlı patatesin bilimsel adı Ipomoea batatas'tır; özellikle turuncu etli çeşitleri beta-karoten içeriğiyle öne çıkar. Her ikisi de karbonhidrat sağlar. Birini herkes için daha sağlıklı ilan etmek yerine çeşidi, porsiyonu ve tarifi değerlendirmek gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Sağlam, taze ve yeşillenmemiş patates iyi temizlenerek kabuğuyla pişirilebilir. Ancak kabuk yemek zorunlu değildir. Küçük çocuklarda kabuğun soyulması daha uygundur; yeşil veya filizli kısımlar hiçbir yaşta tüketilmemelidir.
Çiğ patates suyunu gastrit, ülser veya reflü tedavisi olarak önermek için yeterli klinik kanıt yoktur. Şüpheli patatesin suyunu çıkarmak ürünü güvenli hale getirmez. Süren mide yakınmaları için altta yatan neden araştırılmalıdır.
Potasyum kısıtlaması gerekip gerekmediği kan sonuçlarına ve hastalığın durumuna göre belirlenir. Her böbrek hastasına aynı yasak uygulanmaz. Doğrama ve bol suda haşlama potasyumun bir kısmını azaltabilir; ancak ürünü potasyumsuz yapmaz. Miktar böbrek diyetisyeni veya hekimle planlanmalıdır.
Sade patates doğal olarak glüten içermez. Unlu kaplamalar, hazır soslar ve ortak kızartma yağı ise glüten bulaşına neden olabilir. Çölyak hastalığında malzemeler ve hazırlama koşulları birlikte kontrol edilmelidir.
Hazırlayanlar
* Web sitemizde yer alan içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacıyla sunulmaktadır. Tanı ve tedavi süreci kişiye özeldir. Sağlık durumunuzun değerlendirilmesi ve uygun tedavi planının belirlenmesi için mutlaka bir hekime başvurunuz.
